شرط استفاده از هوش مصنوعی در تحقیقات علوم پزشکی

سرپرست معاونت پژوهش و فناوری مؤسسه ملی توسعه تحقیقات علوم پزشکی ایران (نیماد) با اشاره به تدوین دستورالعمل استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی در طرح‌های تحقیقاتی، بر ضرورت به‌کارگیری هدفمند، شفاف و مسئولانه این ابزارها تأکید کرد و گفت: استفاده از هوش مصنوعی در پژوهش ممنوع نیست؛ اما باید با ذکر منبع، رعایت محرمانگی و پذیرش مسئولیت همراه باشد.

دکتر بیتا مسگرپور در گفت‌وگو با ایسنا، ضمن بیان این مطلب به سیاست های وزارت بهداشت در زمینه استفاده دانشجویان و پژوهشگران از هوش مصنوعی اشاره و اظهار کرد: در راستای مدیریت صحیح استفاده از ابزارهای نوین، دستورالعملی درباره نحوه به‌کارگیری هوش مصنوعی در فرآیندهای پژوهشی در وزارت بهداشت در حال تدوین شدن است که در آن وظایف و حدود مسئولیت پژوهشگران، داوران و ناظران به‌صورت تفصیلی تبیین شده است.

شرط استفاده از هوش مصنوعی در تحقیقات علوم پزشکی

وی با تأکید بر اینکه محور اصلی دستورالعمل فوق «استفاده مسئولانه» است، تصریح کرد: هر فردی که از ابزارهای هوش مصنوعی استفاده می‌کند باید مسئولیت آن را بپذیرد و به‌طور شفاف اعلام کند از چه ابزاری، با چه مشخصاتی و در کدام بخش پژوهش یا پروپوزال بهره گرفته است. در همین راستا، بخشی به فرم‌های پروپوزال‌های تحقیقاتی افزوده شده تا پژوهشگران مشخص کنند آیا از هوش مصنوعی استفاده کرده‌اند یا خیر و در صورت استفاده، جزئیات آن را ذکر کنند.

مسگرپور ادامه داد: استفاده از هوش مصنوعی در وزارت بهداشت ممنوع نشد، اما استفاده بدون ارجاع و بدون رعایت ملاحظات اخلاقی و محرمانگی پذیرفته نیست. اطلاعات محرمانه یا داده‌های متعلق به دیگران نباید در اختیار سامانه‌های هوش مصنوعی قرار گیرد. همچنین در فرآیند داوری نیز داوران مجاز نیستند کل مقاله یا محتوای محرمانه را برای تصمیم‌گیری به این ابزارها بسپارند، چراکه مقاله پیش از انتشار، سندی عمومی محسوب نمی‌شود.

وی درباره امکان تشخیص استفاده از هوش مصنوعی در متون علمی گفت: در بسیاری از موارد و با اتکا به تجربه، می‌توان نشانه‌هایی از تولید ماشینی متن را تشخیص داد. البته سامانه‌هایی نیز برای شناسایی این موارد وجود دارد، اما هیچ روشی صددرصد قطعی نیست؛ هرچند در سطح قابل توجهی امکان تشخیص وجود دارد.

به گفته وی، استفاده حرفه‌ای و صحیح از این ابزارها خود نیازمند مهارت است و بهره‌گیری سطحی و ناشیانه معمولاً قابل شناسایی است.

اقبال به بهره‌گیری از ابزارهای هوش مصنوعی رو به افزایش است

سرپرست معاونت پژوهش و فناوری مؤسسه ملی توسعه تحقیقات علوم پزشکی ایران (نیماد) در ارزیابی وضعیت کنونی استفاده از هوش مصنوعی میان پژوهشگران علوم پزشکی اظهار کرد: آمار دقیقی از میزان استفاده در اختیار نداریم، اما اقبال به بهره‌گیری از این ابزارها رو به افزایش است. بیشترین توصیه ما استفاده از هوش مصنوعی در مرحله بهبود و پالایش متن پژوهش است؛ برای مثال در بازنویسی، بهبود جمله‌بندی، یا درک سریع‌تر محتوای مقالات منتشرشده این موارد استفاده‌های مفید و قابل قبول به شمار می‌روند، اما تولید کامل محتوا یا ایده‌پردازی بدون نقش فعال پژوهشگر مورد تأیید نیست.

مسگرپور با اشاره به تنوع سیاست‌ها در نشریات علمی افزود: هر مجله علمی ممکن است دستورالعمل خاص خود را درباره استفاده از هوش مصنوعی داشته باشد و پژوهشگران موظف‌اند پیش از ارسال مقاله، ضوابط مجله مقصد را به‌دقت مطالعه و رعایت کنند. در دستورالعمل نیماد نیز بر تبعیت از مقررات نشریات و اعلام شفاف میزان استفاده تأکید شده است.

مراحل نهایی تدوین دستوالعمل استفاده از هوش مصنوعی

وی در پایان خاطرنشان کرد: دستورالعمل فوق در مرحله نهایی‌سازی قرار دارد و پیش‌بینی می‌شود پس از انجام ویرایش‌های پایانی، به‌زودی ابلاغ شود تا چارچوبی روشن برای استفاده اخلاقی و مسئولانه از هوش مصنوعی در تحقیقات علوم پزشکی فراهم شود.

*