مذاکره مستقیم با آمریکا؛ اسب تروا یا پنجره دیپلماسی؟

مذاکرات مستقیم ایران و آمریکا در عمان بار دیگر این پرسش را به ذهن تحلیلگران متبادر کرده که هدف واقعی واشنگتن از ورود به چنین گفت‌وگوهایی چیست.

به گزارش ایسنا، آنوش رحام در یادداشتی در روزنامه شرق نوشت:

مذاکرات مستقیم ایران و آمریکا در عمان بار دیگر این پرسش را به ذهن تحلیلگران متبادر کرده که هدف واقعی واشنگتن از ورود به چنین گفت‌وگوهایی چیست.

آیا این مذاکرات تلاشی صادقانه برای کاهش تنش و یافتن راه‌حل‌های پایدار است، یا ابزاری تاکتیکی برای نفوذ، ارزیابی و مدیریت رفتار طرف مقابل؟ این دوگانه «اسب تروا» و «مسیر دیپلماسی» در قلب فهم امروز از رفتار آمریکا قرار دارد. عمان طی سال‌های گذشته همواره به‌ عنوان یکی از معدود کانال‌های امن و بی‌طرف برای ارتباط میان تهران و واشنگتن شناخته شده است. فضای آرام، محرمانه و به دور از هیاهوی رسانه‌ای این کشور، امکان گفت‌وگوهایی را فراهم می‌کند که در دیگر صحنه‌های دیپلماتیک به‌سادگی انجام‌شدنی نیست.

اما همین ویژگی‌ها باعث شده است که این کانال، علاوه بر نقش دیپلماتیک، به زمینه‌ای مناسب برای سنجش، ارزیابی و حتی نفوذ نرم (سناریوی اسب تروا) تبدیل شود؛ جایی که هر اقدام، هر جمله، هر مکث و هر واکنش می‌تواند اطلاعات ارزشمندی درباره نیت‌ها و خطوط قرمز طرف مقابل در اختیار واشنگتن قرار دهد. از طرفی با توجه به سابقه قبلی آمریکا و اقدام به حمله در میانه مذاکرات، نگاه بدبینانه‌ای وجود دارد که مذاکرات عمان را نه یک پنجره دیپلماتیک، بلکه نوعی «اسب تروا» می‌بیند.

در این برداشت، واشنگتن با ظاهری آرام و دیپلماتیک وارد میدان می‌شود، اما هدف اصلی‌اش نفوذ به درون ساختار تصمیم‌گیری ایران، سنجش میزان فشارپذیری و شناسایی شکاف‌های احتمالی و نقاط آسیب‌پذیر است. گفت‌وگوهای پنهان، حتی اگر به توافقی منجر نشوند، حجم بزرگی از داده‌های رفتاری و تحلیلی تولید می‌کنند؛ داده‌هایی که می‌توانند در طراحی فشارهای آینده، تنظیم تحریم‌ها یا شکل‌دهی به آرایش منطقه‌ای جدید و حتی ائتلاف در مقابل ایران استفاده شوند.

در این نگاه، مذاکرات نه برای حل اختلافات، بلکه برای ایجاد «توهم آرامش» به کار می‌رود. طرف مقابل احساس می‌کند فضای تنش در حال فروکش‌کردن است، درحالی‌که واشنگتن در پشت صحنه مشغول بازطراحی فشارها، محاصره اقتصادی، ائتلاف‌سازی و تنظیم صحنه جدید است. این همان کارکرد کلاسیک اسب ترواست: ورود آرام، ایجاد اعتماد و سپس بهره‌برداری از غفلت‌ها. با این حال، باید توجه داشت‌ آمریکا در شرایط فعلی نه توان و نه تمایل آغاز یک جنگ جدید را دارد، بنابراین اگر مذاکرات نقش اسب تروا را ایفا کنند، این نقش بیشتر در سطح سیاسی و اطلاعاتی خواهد بود، نه نظامی. هدف اصلی واشنگتن، مهار و پیش‌بینی‌پذیرکردن رفتار ایران است، نه ورود به یک درگیری مستقیم درازمدت. اما برای ایران، این وضعیت به معنای ضرورت احتیاط است.

*