بیش از۸۰ درصد ایرانیان عضو هیچ تشکلی نیستند

مشاور وزیر تعاون،کار و رفاه اجتماعی با استناد به آمارهای موج هشتم پیمایش ارزش‌های جهانی (۲۰۲۲-۲۰۱۷)، گفت: طبق آمارها، عضویت ایرانیان در تشکل‌های هنری، علمی، فرهنگی و ...، ۱۸.۷ درصد بوده است. یعنی حدود ۸۲ درصد از ایرانیان در هیچ تشکلی از دستۀ فوق عضو نیستند. همچنین حدود ۸۷ درصد اظهار داشته‌اند عضو هیچ اتحادیۀ صنفی، ۸۸ درصد عضو هیچ انجمن حرفه‌ای و ۹۰ درصد فاقد هرگونه عضویت در سازمان‌های سیاسی هستند.

به گزارش ایسنا، کمال رضوی در یادداشتی با عنوان «محله محوری» این موضوع را از اصول کلیدی مورد تأکید دولت چهاردهم و رییس جمهور خواند و نوشت: در جهت تمرکززدایی و تفویض اختیار به مناطق، شهروندان و بخش غیردولتی، رئیس‌جمهور مکرراً به دولتمردان تاکیداتی داشته است. بستر رشد محله‌محوری نیز همین تفکر تمرکززدایانه و مبتنی بر مشارکت‌جویی اجتماعات محلی است.

وی در ادامه با اشاره به فعال کردن مدارس و سرای محلات در راستای تقویت محله‌محوری و همچنین محوریت بخشیدن به مدارس برای مهار آسیب‌های اجتماعی و توسعۀ طرح «نماد» توسط وزیر کار و رفاه طی سال‌های اخیر (از سال ۱۳۹۴) آورده است: هرچند در آن برهه از مسئولیت احمد میدری در مقام معاونت رفاه اجتماعی، رویکرد ائتلاف‌سازی بین دستگاه‌های اجرایی برای حل مسائل با اتکا بر ظرفیت‌های جامعه و پیشبرد سیاست محله‌محوری در مجموعۀ دولت توفیق چندانی پیدا نکرد اما در دورۀ اخیر با عنایت به سیاست کلی دولت و رئیس‌جمهور پزشکیان که باور راسخ به تفویض امور به شهروندان و تقویت محله‌محوری در بطن آن است، فرصتی برای بلوغ سیاست مذکور ایجاد شده است.

مشاور وزیر تعاون،کار و رفاه اجتماعی محله‌محوری را بستری برای توسعۀ مشارکت اجتماعی شهروندان، اصلاح مناسبات حاکمیت و جامعه و تقویت عضویت انجمنی و هویت‌ جمعی برای افراد در جامعه‌ دانسته و نوشته است: در جوامع مدرن، افراد با عضویت در اجتماعات و شبکه روابط انجمنی چندگانه، هویت می‌یابند؛ یک فرد همزمان که عضو یک اجتماعی قومی-زبانی و مذهبی است، در سازمان مردم‌نهاد، انجمن علمی، کانون هنری، نهاد محلی، حزب سیاسی و اتحادیه صنفی-اقتصادی ممکن است عضو باشد و این عضویت‌ها سیال‌تر، پویاتر و متغیرتر هستند و لزوماً حول هویت قومی یا دینی فرد شکل نمی‌گیرند.

وی معتقد است: در دورانی که فردگرایی و انزوا، خطری پیش روی گروه‌های مختلف اجتماعی و از جمله گروه‌های در معرض مخاطره (افراد دارای معلولیت، زنان خودسرپرست، سالمندان، جوانان و نوجوانان، فقرا و ...) است، محله‌محوری به مثابه آفرینشی برای اجتماع حمایت‌گر محلی است که می‌تواند موجب ادغام مجدد، بازیابی هویت‌های جمعی و تقویت مشارکت و سرمایۀ اجتماعی شود.

رضوی با بیان اینکه در جامعۀ مدرن ایران، پس از در هم شکستن یا تضعیف نهادهای میانه و واسط سنتی (کمابیش از ابتدای سدۀ قبلی تا امروز) با مداخلات دولت شبه‌مدرن، انجمن‌ها و نهادهای واسط که بتواند افراد را جذب کرده و هویت‌ها و عضویت‌های متکثر برای افراد خلق کند و شبکۀ روابط چندگانۀ اجتماعی را تقویت کند، به حد کافی بلوغ نیافتند نوشته است: در موج هشتم پیمایش ارزش‌های جهانی (۲۰۲۲-۲۰۱۷)، عضویت ایرانیان در تشکل‌های هنری، علمی، فرهنگی و ...، ۱۸.۷ بوده است. یعنی حدود ۸۲ درصد از ایرانیان اظهار داشته‌اند که در هیچ تشکلی از دستۀ فوق عضو نیستند.

به گفته وی، این عضویت در مورد اتحادیه‌های صنفی معادل ۱۳.۳ و در مورد انجمن‌های حرفه‌ای ۱۱.۹ درصد بوده است؛ به عبارتی حدود ۸۷ درصد ایرانیان اظهار داشته‌اند عضو هیچ اتحادیۀ صنفی و ۸۸ درصد نیز عضو هیچ انجمن حرفه‌ای نیستند. در مورد عضویت در احزاب سیاسی، وضعیت از این هم بدتر است؛ تنها ۹.۷ درصد اظهار داشته‌اند که به یک سازمان سیاسی تعلق دارند و ۹۰ درصد فاقد هرگونه عضویت در سازمان‌های سیاسی بوده‌اند. حدود ۱۲.۷ ایرانیان اظهار داشته‌اند در تشکل‌های مرتبط با محیط زیست و حقوق حیوانات عضویت دارند و ۸۷ درصد فاقد هرگونه رابطۀ متشکل با این گونه انجمن‌ها هستند. این عضویت در مورد سازمان‌های خیریه حدود ۳۱ درصد است و بالغ بر ۳۱ درصد ایرانیان اظهار داشته‌اند حداقل در یک سازمان خیریه عضو هستند (که رقمی خوب و بیش از دو برابر میانگین ۱۴.۳ درصد جهانی است).

مشاور وزیر تعاون،کار و رفاه اجتماعی در ادامه آورده است: در بین موارد ذکرشده به جز حوزه‌های فرهنگی، زیست‌محیطی و خیریه، درجه عضویت ایرانیان در انجمن‌ها و تشکل‌ها کمتر از میانگین جهانی است. اگر مقایسه با کشورهای توسعه‌یافته صورت گیرد، در تمامی موارد ایرانیان فاصلۀ قابل توجهی داشته و درجۀ عضویت انجمنی جامعۀ ایران ضعیف نمودار می‌شود. شواهد فوق موید این است که جامعۀ ایرانی نیازمند گسترش بسترهای ارتباطی برای تقویت عضویت انجمنی و تشکل‌یافتگی است.

وی تاکید کرده است: محله‌محوری، سیاستی کلیدی برای بسط عضویت افراد در اجتماعات محلی است. محله‌محوری به ویژه در وانفسای کنونی جامعۀ ایران که انباشته از التهاب، خشم، رنج، اعتراض و بی‌اعتمادی نسبت به وضع موجود است، بستری اصولی، کم‌هزینه و پایدار برای جلب مشارکت، تقویت صدای گروه‌های کم‌صدا و پاسخگو کردن بیشتر حاکمیت است. به نسبتی که شهروندان در قالب اجتماعات محلی، تشکل‌ها و انجمن‌ها، به هم‌بندی (cohesion)، هم‌یابی و همبستگی دست یابند، خطر عدم پاسخگویی دستگاه‌های حاکمیتی، نادیده گرفتن جامعه و فوران نارضایتی‌ها از فقدان مشارکت کاهش می‌یابد و هزینه‌های اجتماعی سنگین و غیرقابل جبران کمتر می‌شود.


رضوی در پایان این یادداشت نوشته است: مشارکت وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی در تقویت محله‌محوری، به لحاظ ماموریت‌هایی که این وزارتخانه در پیگیری و اجرای سیاست اجتماعی دولت و بسط نظام جامع رفاه و تأمین اجتماعی دارد، ضرورتی غیرقابل انکار است. این وزارتخانه با در اختیار داشتن سازمان بهزیستی کشور، صندوق بازنشستگی کشوری، سازمان تأمین اجتماعی، صندوق بیمۀ اجتماعی کشاورزان و روستائیان و عشایر، فدراسیون ورزش آماتوری کارگران و تنظیم‌گری بخش تعاون، مشاغل خانگی و حوزۀ رفاه اجتماعی سرمایۀ سازمانی قابل توجهی برای مشارکت در سیاست‌ محله‌محور و بسترآفرینی برای تقویت و رشد اجتماعات محلی دارد. پویش «سلام محله» که با محوریت سازمان بهزیستی کشور از ۱۴ بهمن آغاز می‌شود، نمودی از این مشارکت و بخشی از پازل سیاست محله‌محوری دولت چهاردهم و وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی است.

*