جبهه جدید واشنگتن در ونزوئلا

در شرایطی که رقابت جهانی بر سر انرژی و مواد معدنی حیاتی به محور قدرت تبدیل شده، منابع عظیم نفت و معادن ونزوئلا به‌ویژه در منطقه معدنی اورینوکو این کشور را به کانون تازه‌ای از تنش ژئواقتصادی و میدان رویارویی واشنگتن با رقبای جهانی بدل کرده است.

به گزارش ایسنا، روزنامه العربی الجدید در یادداشتی درباره تحولات ونزوئلا نوشت: تحولات اخیر ونزوئلا و عملیات نظامی آمریکا که به بازداشت رئیس‌جمهور این کشور انجامید، تنها در چارچوب منازعات سیاسی قابل تبیین نیست، بلکه ریشه‌های عمیقی در رقابت‌های ژئواقتصادی بر سر منابع انرژی و مواد معدنی حیاتی دارد.

در جنوب ونزوئلا و در امتداد رود اورینوکو، منطقه‌ای موسوم به «قوس معدنی اورینوکو» قرار دارد که هم‌زمان ذخایر عظیم نفت، طلا، الماس و کلتان را در خود جای داده و به یکی از غنی‌ترین مناطق معدنی آمریکای لاتین تبدیل شده است.

تحلیل‌های منتشرشده در رسانه‌ها و اندیشکده‌های غربی از جمله «آکسیوس»، «فایننشال تایمز»، «اکونومیست»، «آتلانتیک کانسل» و «ذا کانورسیشن» نشان می‌دهد که منابع طبیعی ونزوئلا، به‌ویژه نفت و فلزات راهبردی، یکی از محرک‌های اصلی تشدید فشارهای آمریکا علیه کاراکاس بوده است.

این گزارش‌ها علاوه بر موضوع منابع، به عواملی همچون رقابت واشنگتن با روسیه و چین و نیز ادعاهای مرتبط با قاچاق مواد مخدر اشاره می‌کنند.

مجله «ذا کانورسیشن» در تحلیلی تأکید کرده است که مسئله ونزوئلا صرفاً به تأمین نفت برای بازار داخلی آمریکا محدود نمی‌شود، بلکه واشنگتن به‌دنبال کنترل زنجیره‌های تأمین انرژی، تعیین قیمت‌های جهانی و پیوند زدن امنیت انرژی با توسعه فناوری و تجارت بین‌المللی است. از این منظر، زیرساخت‌ها، بنادر و معادن ونزوئلا نقشی کلیدی در راهبرد جدید آمریکا ایفا می‌کنند.

در همین راستا، ایجاد ائتلاف بین‌المللی «پاکس سیلیکا» به رهبری آمریکا در پایان سال ۲۰۲۵، با هدف تأمین زنجیره‌های تأمین فناوری‌های حساس نظیر نیمه‌رساناها و هوش مصنوعی، نشان‌دهنده گذار به نوعی «دیپلماسی معاملاتی» است؛ الگویی که در آن، دسترسی به مواد معدنی در ازای فناوری و سرمایه‌گذاری مبادله می‌شود. ونزوئلا با در اختیار داشتن بزرگ‌ترین ذخایر اثبات‌شده نفت جهان، جایگاهی راهبردی در این معادله پیدا کرده است.

منطقه قوس معدنی اورینوکو که حدود ۱۱۱ هزار کیلومتر مربع، معادل ۱۲ درصد از مساحت ونزوئلا را شامل می‌شود، از سال ۲۰۱۶ به‌طور رسمی برای بهره‌برداری معدنی تعریف شده و دارای ذخایر قابل‌توجهی از طلا، الماس، بوکسیت، آهن و فلزات نادر مورد استفاده در صنایع پیشرفته و نظامی است. طی سال‌های گذشته، کاراکاس این بخش را به روی سرمایه‌گذاری‌های روسیه، چین و ترکیه گشوده؛ اقدامی که نگرانی فزاینده واشنگتن از گسترش نفوذ رقبای راهبردی‌اش در حیاط خلوت سنتی آمریکا را برانگیخته است.

موقعیت جغرافیایی ونزوئلا در حاشیه دریای کارائیب و نزدیکی آن به مسیرهای حیاتی کشتیرانی و سواحل آمریکا، بر حساسیت این منابع افزوده و حضور اقتصادی یا فنی قدرت‌های رقیب در حوزه انرژی و معدن این کشور را به مسئله‌ای مرتبط با امنیت ملی آمریکا تبدیل کرده است.

کارشناسان معتقدند هرچند تولید فعلی نفت ونزوئلا سهم محدودی در بازار جهانی دارد، اما کنترل ذخایر و دارایی‌های نفتی و معدنی این کشور می‌تواند در بلندمدت نقش مهمی در کاهش آسیب‌پذیری آمریکا در برابر شوک‌های انرژی، به‌ویژه در صورت تشدید تنش‌ها در خلیج فارس یا رویارویی با ایران، ایفا کند. از این رو، ونزوئلا امروز نه‌تنها یک کشور بحران‌زده، بلکه صحنه تلاقی منافع انرژی، فناوری و امنیت در نظم جهانی جدید به شمار می‌رود.

*