یک روانشناس: ترس کودکان از امتحان را با تهدید و مقایسه تشدید نکنید

ناهید عبدالوند در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره به نگرانی و اضطراب برخی دانش‌آموزان در شب امتحان اظهار کرد: بسیاری از کودکان با وجود مطالعه و آمادگی برای امتحان، همچنان نگران هستند و سؤال‌هایی مانند «اگر نمره‌ام کم شود چه می‌شود؟»، «اگر پاسخ سؤال‌ها را فراموش کنم چه؟» و «اگر امتحانم را خراب کنم چه اتفاقی می‌افتد؟» را مطرح می‌کنند.

وی خاطرنشان کرد: در چنین شرایطی، گفتن جملاتی مانند «امتحان که ترس ندارد» یا «این همه درس خوانده‌ای، پس چرا استرس داری؟» لزوماً اضطراب کودک را کاهش نمی‌دهد؛ بلکه والدین ابتدا باید احساسات فرزندشان را درک کنند و بدانند او دقیقاً از چه چیزی می‌ترسد.

این روانشناس و مشاور خانواده با بیان اینکه کودکان گاهی بیش از خود امتحان، از پیامدهای آن هراس دارند، گفت: ترس از ناراحت شدن پدر و مادر، از دست دادن اعتماد آن‌ها و مقایسه شدن با دیگران، از جمله عواملی است که می‌تواند اضطراب امتحان را در کودکان تشدید کند.

والدین احساسات فرزندان را جدی بگیرند

عبدالوند نخستین راهکار کاهش اضطراب امتحان را جدی گرفتن احساسات کودک دانست و بیان کرد: وقتی فرزندمان می‌گوید از امتحان می‌ترسد، نباید نگرانی او را بی‌اهمیت جلوه دهیم. بهتر است با او همدلی کنیم و بگوییم که می‌فهمیم شب امتحان می‌تواند استرس‌زا باشد و سپس از او بپرسیم برای کاهش این نگرانی چه کاری می‌توانیم با هم انجام دهیم.

وی ادامه داد: همین گفت‌وگوی ساده به کودک کمک می‌کند احساس کند تنها نیست و والدین در کنار او هستند. این احساس همراهی می‌تواند در کاهش اضطراب او مؤثر باشد.

این مشاور خانواده با تأکید بر ضرورت پرهیز از افزایش فشار روانی در شب امتحان، تصریح کرد: شب امتحان زمان مناسبی برای تهدید، نصیحت‌های طولانی یا صحبت درباره آینده و پیامدهای درس نخواندن نیست. جملاتی مانند «اگر امتحانت را خراب کنی چه می‌شود؟»، «آینده‌ات خراب می‌شود» یا «اگر درست درس خوانده بودی، حالا استرس نداشتی» نه‌تنها کمکی به کودک نمی‌کند، بلکه ممکن است نگرانی او را بیشتر کند.

عبدالوند بیان کرد: والدین به‌جای سرزنش کردن، زمان باقی‌مانده تا خواب را برای مرور آرام درس‌ها اختصاص دهند و گفت: می‌توان به کودک پیشنهاد داد که بخش‌های مهم کتاب را با هم مرور کنند تا ضمن حفظ آرامش، از فرصت باقی‌مانده نیز استفاده شود.

شبیه‌سازی امتحان در خانه به کاهش اضطراب کمک می‌کند

وی سومین راهکار را شبیه‌سازی فضای امتحان در خانه عنوان کرد و افزود: اگر کودک از شرایط جلسه امتحان یا نشستن در محیط آزمون می‌ترسد، والدین می‌توانند بدون وارد کردن فشار، یک آزمون کوتاه با زمان مشخص در خانه برگزار کنند.

این روانشناس ادامه داد: در این تمرین می‌توان چند سؤال در اختیار کودک قرار داد و از او خواست در مدت معینی به آن‌ها پاسخ دهد. سپس پاسخ‌ها باید با آرامش بررسی شوند تا کودک به‌تدریج با شرایط امتحان آشنا شود و نگرانی کمتری تجربه کند.

نتیجه امتحان را از تلاش کودک جدا کنیم

عبدالوند با تأکید بر اهمیت جدا کردن نتیجه امتحان از میزان تلاش دانش‌آموز، اظهار کرد: والدین باید به فرزند خود نشان دهند که تلاش و پشتکار او برایشان ارزشمند است. به‌جای بیان جملاتی مانند «می‌ترسم با این استرس امتحانت را خراب کنی» بهتر است به او بگویند که تلاشش را دیده‌اند و برای آن ارزش قائل هستند.

وی افزود: اگر نتیجه امتحان مطابق انتظار نبود، نباید آن را فاجعه‌ای بزرگ جلوه داد؛ بلکه می‌توان در کنار کودک شرایط را بررسی کرد و برای بهتر شدن نتیجه در امتحان‌های بعدی برنامه‌ریزی کرد.

این مشاور خانواده با اشاره به تأثیر رفتار و زبان بدن والدین بر وضعیت روانی کودکان، گفت: نقش پدر و مادر در ایجاد آرامش یا افزایش اضطراب فرزند بسیار مهم است و گاهی حتی بدون آنکه متوجه باشند، از طریق رفتار، حالت چهره و واکنش‌های خود به کودک استرس منتقل می‌کنند.

عبدالوند از والدین خواست از تبدیل کردن فضای خانه به محیطی مداوم برای صحبت درباره نمره، امتحان، معدل، رتبه، کنکور و آینده پرهیز کنند و خاطرنشان کرد: کودکان باید آرامش را از کلام و رفتار پدر و مادر خود دریافت کنند. توجه به احساسات فرزندان، کاهش فشار روانی و ارزشمند دانستن تلاش آن‌ها، می‌تواند به شکل‌گیری نگرشی سالم‌تر نسبت به امتحان و یادگیری کمک کند.

*