یک استاد دانشگاه: سواد رسانه‌ای سپری برای افزایش تاب‌آوری و نجات جامعه از شایعه است

قربانعلی تنگ‌شیر چهارشنبه ۶ آبان در وبینار «نقش رسانه‌های فضای مجازی در ارتقاء سواد رسانه‌ای» که به مناسبت هفته ملی سواد رسانه توسط معاونت فرهنگی جهاد دانشگاهی استان کرمان و خبرگزاری ایسنا برگزار شد، اظهار کرد: در جهان امروز دسترسی به اطلاعات به‌تنهایی نشانهٔ آگاهی نیست؛ آنچه اهمیت دارد و نقشی تعیین‌کننده دارد، راستی‌آزمایی، تحلیل انتقادی اطلاعات و توانایی فهم و ارزیابی تولید، توزیع و برجسته‌سازی پیام‌هاست.

وی افزود: با کمک سواد رسانه‌ای می‌توان مخاطب را در برابر اطلاعات نادرست، دستکاری‌های شناختی، عملیات روانی، قطبی‌سازی اجتماعی و بهره‌برداری از هیجان‌های جمعی توانمند ساخت.

تنگ‌شیر بیان کرد: در شرایط بحرانی و غیرشفاف جامعه، انباشت پیام‌های متعارض موجب می‌شود جامعه در دام هراس و شایعه گرفتار شود و قدرت پرسشگری و ارزیابی خود را از دست بدهد. در کشورهای غربی نیز بسیاری از معیارهای اعلام‌شده مانند آزادی بیان، حق دسترسی به اطلاعات و تکثر دیدگاه‌ها به‌صورت یکسان اعمال نمی‌شوند؛ در چنین وضعیتی، اعتباربخشی یا بی‌اعتبارسازی منابع از سوی رسانه‌ها کاری غیراخلاقی و بیهوده به نظر می‌رسد.

این استاد دانشگاه با بیان اینکه معیار سواد رسانه‌ای، هویت تولیدکنندهٔ پیام نیست؛ بلکه اعتبار شواهد، انسجام استدلال و امکان راستی‌آزمایی آن است، گفت: در این بین تحولات فناوری، گسترش هوش مصنوعی، قدرت الگوریتم‌ها در اولویت‌بندی محتوا و نیز اقتصاد رسانه، ضرورت بازاندیشی در مفهوم سواد رسانه‌ای را دوچندان کرده است.

وی اظهار کرد: زیست مجازی مطلوب، مستلزم برخورداری از مهارت‌های راستی‌آزمایی، حفاظت از حریم خصوصی، مدیریت زمان، شناخت سازوکارهای الگوریتمی و مسئولیت‌پذیری در تولید و بازنشر محتواست. باید برنامه‌های آموزش سواد رسانه‌ای در کشور، مستمر و مهارت‌محور و متناسب با نیاز گروه‌های مختلف جامعه و با مسئولیت مشترک نهادهای آموزشی، رسانه‌ها، خانواده‌ها، سیاست‌گذاران و فعالان حوزهٔ فناوری تدوین و اجرا شود تا مواجهه‌ای آگاهانه و مسئولانه با محیط رسانه‌ای قدرتمند شکل بگیرد.

نایب‌رئیس انجمن متخصصان روابط عمومی کشور بیان کرد: این برنامه‌ها باید بر مهارت‌های عملی مانند راستی‌آزمایی اطلاعات، تحلیل روایت‌ها، ارزیابی اعتبار منابع، شناخت سازوکارهای هوش مصنوعی و الگوریتم‌ها و مسئولیت‌پذیری در بازنشر محتوا متمرکز باشند.

وی توسعهٔ سازوکارهای رصد و پاسخ سریع به اطلاعات نادرست در شرایط بحران؛ حمایت از سواد دیجیتال خانواده و صیانت از کودکان و نوجوانان؛ استقرار نظام سنجش و ارزیابی اثربخشی برنامه‌های سواد رسانه‌ای را از راهکارهای موثر در این حوزه دانست و گفت: موفقیت این برنامه‌ها به‌تنهایی کافی نیست؛ بلکه باید تغییرات واقعی در مهارت‌ها و رفتارهای رسانه‌ای شهروندان اعم از خانواده، مدرسه و نهادهای تخصصی سنجیده شود.

تنگ‌شیر بیان کرد: سواد رسانه‌ای و اطلاعاتی دیگر صرفاً به معنای توانایی تشخیص اخبار جعلی نیست؛ ما باید میان واقعیت، ادعا، دروغ و محتوای گمراه‌کننده تمایز بگذاریم و آگاهانه در گفت‌وگوی اجتماعی مشارکت داشته باشیم.

این استاد دانشگاه تاکید کرد: سواد رسانه‌ای هم توانمندی فردی است و هم ضرورتی اجتماعی؛ پس باید بکوشیم نه فقط مصرف‌کنندهٔ اطلاعات، بلکه مشارکت‌کننده‌هایی آگاه و مسئول در جهان ارتباطات باشیم و بدانیم سهم ما در ساختن جهانی آگاه‌تر چیست.

وی افزود: با توجه به شعار امسال یونسکو «همه ما نقش داریم: سواد رسانه‌ای و اطلاعاتی برای مردم» که هدف آن ساختن جامعه‌ای آگاه‌تر و تاب‌آورتر است، این مهم مسئولیت مشترک همهٔ ماست. ضمن اینکه یادآوری این حقیقت ضروری است که کیفیت آیندهٔ ارتباطات تنها به پیشرفت فناوری وابسته نیست، بلکه به میزان توانمندی انسان‌ها در فهم، ارزیابی و استفادهٔ مسئولانه از آن نیز بستگی دارد.

تنگ‌شیر با بیان اینکه سواد رسانه‌ای، سپری برای افزایش تاب‌آوری و نجات جامعه از شایعه است، افزود: سرمایه‌گذاری بر سواد رسانه‌ای، سرمایه‌گذاری بر جامعه‌ای آگاه‌تر، مقاوم‌تر در برابر دستکاری اطلاعاتی و برخوردار از ظرفیت بیشتر برای گفت‌وگوی همزیستی و تصمیم‌گیری مسئولانه است؛ به شرط ارادهٔ نهادی، برنامه‌ریزی مستمر و مشارکت همهٔ ارکان جامعه.

*