از پیشنهاد رسمی به سازمان ملل تا معادل‌یابی ۳۰۰۰ واژه اصیل

به گزارش خبرنگار مهر، نشست علمی و پژوهشی کمیته زبان و اصطلاحات جمهوری تاجیکستان با حضور جمعی از پژوهشگران، زبان‌شناسان و استادان دانشگاه از کشورهای مختلف منطقه از جمله ایران، در کتابخانه ملی تاجیکستان برگزار شد. در این نشست که با دبیری و نظارت دکتر سخیداد رحمت‌الله‌زاده همراه بود، پیشنهادهایی پیرامون رسمی شدن زبان تاجیکی-فارسی در سازمان ملل و تداوم همایش‌های منطقه‌ای مطرح شد.

برای آگاهی از جزئیات این رویداد علمی و دستاوردهای آن، محمدحسن مقیسه، از پژوهشگران و حاضران در این نشست، به پرسش‌های مهر پاسخ داد.

او نخست درباره کیفیت برگزاری این نشست و دعوت صورت‌گرفته گفت: من با دعوت رسمی «کمیته زبان و اصطلاحات کشور تاجیکستان» (که زیر نظر دستگاه اجرایی ریاست‌جمهوری تاجیکستان فعالیت می‌کند) به همراه جمعی از پژوهشگران و استادان دانشگاه، از تاریخ ۲۳ تا ۲۶ مهر ۱۴۰۵ (برابر با ۱۵ تا ۱۸ اکتبر ۲۰۲۶) در کتابخانه ملی این کشور حضور یافتیم.

وی افزود: این نشست با استقبال گسترده‌ای روبه‌رو شد و علاوه بر پژوهشگران ایرانی، استادان دانشگاه، کنشگران زبان فارسی، زبان‌شناسان، لغت‌شناسان و ریشه‌شناسانی از کشورهای روسیه، افغانستان، آذربایجان، ازبکستان، پاکستان و همچنین دانشمندان و صاحب‌نظران خود کشور تاجیکستان در آن شرکت کردند.

مقیسه درباره روند بررسی و ارائه مقالات در این همایش ادامه داد: از مجموع ۲۰۰ مقاله ارسالی به دبیرخانه همایش، ۱۴۷ مقاله علمی برگزیده شد. روز جمعه (۲۴ مهر ۱۴۰۵) پس از خوانش پیام ریاست جمهوری تاجیکستان به این همایش، نزدیک به ۱۰۰ مقاله علمی در تالار کتابخانه ملی تاجیکستان قرائت شد و به بحث و تبادل نظرهای علمی گذاشته شد. تمامی این مقاله‌ها و روند برگزاری نشست، زیر نظر مستقیم رئیس کمیته زبان و اصطلاحات کشور تاجیکستان، جناب آقای دکتر سخیداد رحمت‌الله‌زاده مدیریت و اجرا شد.

وی افزود: در پایان این نشست، قطعنامه علمی مهمی صادر شد که دو بند آن از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است: نخست تأکید بر اینکه هر پنج سال یک‌بار، نشست زبان‌شناسان و ادبای کشورهای هم‌فرهنگ و هم‌زبان در یکی از کشورهای منطقه برگزار شود؛ و دوم ارائه پیشنهاد رسمی به سازمان ملل متحد مبنی بر اینکه «زبان تاجیکی-فارسی» به عنوان یکی از زبان‌های رسمی در اسناد سازمان ملل پذیرفته شود.

این پژوهشگر در خصوص جایگاه علمی ایرانیان شرکت کننده در این نشست ادامه داد: ایرانی‌هایی که در این جلسه شرکت داشتند، انصافاً از لحاظ ارائه مقاله‌های علمی در تراز بسیار بالایی قرار داشتند. هشت نفر از استادان دانشگاه و پژوهشگران حوزه‌های ادبی، روان‌شناسی، لغت‌شناسی و ریشه‌شناسی، مقاله‌های خود را به صورت حضوری در این همایش عرضه کردند و تعدادی از استادان نیز مقاله‌های خود را به صورت غیابی ارائه دادند.

وی افزود: لازم است این نکته تاریخی را بیان کنم که پس از استقلال کشور تاجیکستان در سال ۱۹۹۱ میلادی، یکی از دغدغه‌های اصلی مسئولان بلندپایه این کشور، پرداختن به پیرایش و پاسداشت زبان تاجیکی-فارسی بود. در دوره‌ای که تاجیکستان زیر نظر شوروی اداره می‌شد، این کشور مجبور بود بسیاری از واژگان، اصطلاحات و عبارت‌های روسی را در حوزه‌های جغرافیایی، اداری، نظامی و پزشکی به کار بگیرد. اما پس از استقلال، با فعالیت چشمگیر ادبای این کشور -از جمله زنده‌یاد استاد «محمدجان شکوری بخارایی» -خوشبختانه گرایش به خلق واژگان اصیل پارسی و معادل‌یابی برای اصطلاحات و نام‌های بیگانه (به‌ویژه روسی) آغاز شد. تاکنون حدود ۳۰۰۰ لغت فارسی برای جایگزینی واژگان بیگانه در این کشور معادل‌گزینی و تصویب شده است.

*