جهان از میزان واقعی تولید پلاستیک بی‌خبر است

پژوهشگران هشدار دادند که نبود استاندارد مشترک برای ثبت و گزارش داده‌های مربوط به تولید، مصرف، تجارت، مواد شیمیایی، بازیافت و پسماند پلاستیک، ارزیابی دقیق بحران آلودگی پلاستیکی و میزان موفقیت قوانین جهانی برای مقابله با آن را محدود کرده است.

آنان اظهار کردند مشکل آلودگی پلاستیک از زمان دور ریخته‌ شدن یک بطری یا انباشت زباله آغاز نمی‌شود و این مشکل از مرحله تولید پلاستیک، نحوه مصرف و تجارت آن شروع شده و تا زمان تبدیل‌ شدن به زباله ادامه دارد.

اکنون پژوهشگران خواستار ایجاد نظام جهانی برای جمع‌آوری و گزارش‌دهی یکسان داده‌های مربوط به پلاستیک شده‌اند. آنان گفتند: کشورها در حال حاضر مواد مختلف را به شیوه‌های متفاوتی در آمارهای خود ثبت می‌کنند و همین موضوع باعث می‌شود مقایسه آمار کشورها و ارزیابی موفقیت قوانین مقابله با آلودگی پلاستیکی دشوار باشد.

یکی از نمونه‌های این مشکل، پلی‌اتیلن ترفتالات (PET) است. بر اساس نتایج پژوهش کنونی، چین در ۲۰۲۲ حدود ۱۱.۵۲ میلیون تن پلی‌اتیلن ترفتالات برای بسته‌بندی نوشیدنی‌ها تولید کرده اما این مقدار در آمار تولید پلاستیک بررسی‌ شده در این پژوهش لحاظ نشده است. الیاف مصنوعی نیز گاهی به جای دسته پلاستیک، در گروه منسوجات یا صنایع سبک ثبت می‌شوند. تولید جهانی این الیاف در ۲۰۲۳ حدود ۷۵ میلیون تن برآورد شده در حالی که نرخ بازیافت آنها کمتر از ۱۲ درصد بوده است.

مواد شیمیایی، بخش دیگری از معادله

پژوهشگران همچنین بر مشکل نبود اطلاعات کافی درباره مواد شیمیایی موجود در پلاستیک‌ها تاکید کرده‌اند. طبق نتایج این پژوهش، حدود ۱۶ هزار و ۳۲۵ ماده شیمیایی مرتبط با پلاستیک در تولید، فرآوری و ساخت محصولات پلاستیکی استفاده می‌شود و بیش از ۳۲۰۰ مورد از آنها در پلاستیک‌ها شناسایی شده‌اند.

حدود ۲۶.۷ درصد از مواد شیمیایی شناسایی‌ شده نیز در گروه مواد خطرناک قرار می‌گیرند، با این حال، شرکت‌ها در بسیاری از موارد اطلاعات مربوط به نوع و میزان این مواد را محرمانه نگه می‌دارند. مسئله‌ای که می‌تواند ارزیابی خطرات احتمالی برای سلامت انسان و امکان استفاده مجدد یا بازیافت پلاستیک‌ها را دشوار کند.

پلاستیک امروز زباله امروز نیست

پژوهشگران همچنین تاکید کردند پلاستیک تولید شده در یک سال، الزاما در همان سال به زباله تبدیل نمی‌شود. برخی محصولات عمر کوتاهی دارند و برخی دیگر سال‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرند. بنابراین، ثبت طول عمر محصولات پلاستیکی می‌تواند به کشورها کمک کند تا پیش‌بینی کنند چه زمانی پلاستیک تولید شده امروز به زباله تبدیل خواهد شد.

در زمینه پسماند نیز اختلاف زیادی میان مناطق جهان وجود دارد. میزان زباله خانگی با مدیریت نامناسب در آمریکای شمالی نزدیک به صفر و در اروپای غربی حدود ۲ درصد برآورد شده اما این رقم در آفریقا به ۸۷ درصد و در جنوب و مرکز آسیا به ۷۹ درصد می‌رسد.

پژوهشگران همچنین هشدار دادند که حتی مفهوم «نرخ بازیافت» در کشورهای مختلف یکسان نیست. برای مثال ممکن است یک کشور پلاستیک جمع‌آوری‌ شده برای بازیافت را به‌عنوان بازیافت‌ شده تلقی کند، در حالی که کشور دیگری تنها پلاستیکی را که واقعا وارد فرآیند بازیافت شده، در آمار خود لحاظ کند.

بر اساس نتایج پژوهش کنونی، نرخ جهانی بازیافت پلاستیک حدود ۹ درصد است. مذاکرات سازمان ملل برای دستیابی به توافق الزام‌آور جهانی درباره آلودگی پلاستیکی از ۲۰۲۲ آغاز شده اما پس از پنج نشست هنوز توافق نهایی حاصل نشده است. نشست بعدی قرار است در مارس ۲۰۲۷ برگزار شود.

بر اساس گزارش ارث، پژوهشگران می‌گویند: ایجاد سیستم جهانی گزارش‌دهی به‌تنهایی آلودگی پلاستیکی را کاهش نمی‌دهد اما می‌تواند نخستین گام باشد زیرا بدون آمار دقیق و تعاریف مشترک، مشخص نیست جهان واقعا در مسیر کاهش تولید و آلودگی پلاستیک قرار گرفته یا هنوز تغییری نکرده است.

نتایج این پژوهش در نشریه «ساینس» (Science) منتشر شده است.

*