نمی‌توان ۶۰ پارک فناوری را با الگوهای متمرکز گذشته مدیریت کرد

به گزارش ایسنا، محمدنبی شهیکی صبح امروز دوشنبه ۱۶ شهریور ماه، در نشست دبیران کمیسیون‌های هیأت امنای پارک‌های علم و فناوری سراسر کشور، با اشاره به ورود نظام علم، فناوری و نوآوری کشور به دوره‌ای جدید از حکمرانی و توسعه، اظهار کرد: افزایش تعداد شرکت‌ها، توسعه فیزیکی پارک‌ها و افزایش منابع دولتی به‌تنهایی پاسخگوی نیازهای امروز زیست‌بوم فناوری نیست و باید هم‌زمان در حوزه‌های حکمرانی، تأمین مالی، نقش‌آفرینی بخش خصوصی، توسعه زیرساخت‌ها و تبدیل ظرفیت‌های علمی و فناورانه به ارزش اقتصادی و اجتماعی تحول ایجاد شود.

وی بازآرایی نهادی در زیست‌بوم علم، فناوری و نوآوری، اصلاح سازوکار واگذاری اراضی پارک‌های فناوری، استفاده جدی‌تر از ظرفیت بخش خصوصی و تنوع‌بخشی به ابزارها و نهادهای تأمین مالی را از جمله محورهای مهم دوره جدید برشمرد و گفت: زمین و زیرساخت در پارک‌های فناوری نباید صرفاً یک دارایی فیزیکی تلقی شود، بلکه باید به ابزاری برای توسعه فعالیت فناورانه، جذب سرمایه‌گذاری و خلق ارزش تبدیل شود.

معاون فناوری و نوآوری وزیر علوم همچنین با اشاره به تفاوت نیازهای مالی شرکت‌های فناور در مراحل مختلف رشد، از طراحی سازوکارهای جدید برای تأمین مالی متناسب با سطح بلوغ فناوری خبر داد و افزود: نیاز مالی یک فناوری در TRLهای پایین با فناوری نزدیک به بازار، مقیاس‌گذاری یا تجاری‌سازی متفاوت است و باید ابزارهای مالی متنوعی متناسب با ریسک، مرحله بلوغ فناوری و مدل کسب‌وکار در اختیار جریان نوآوری قرار گیرد.

شهیکی‌تاش مجموعه این اقدامات را بخشی از حرکت کلان کشور از «مدیریت اجزای زیست‌بوم» به سمت «حکمرانی یکپارچه و هوشمند زیست‌بوم علم، فناوری و نوآوری» دانست و تصریح کرد: با توجه به شبکه‌ای متشکل از حدود ۶۰ پارک فناوری و بیش از ۱۶ هزار واحد فناور، الگوهای ساده و متمرکز گذشته دیگر پاسخگوی مدیریت این شبکه گسترده نیست و باید از ظرفیت خود شبکه در فرآیند تصمیم‌سازی استفاده کرد.

تفکیک تصمیم‌سازی از تصمیم‌گیری در هیئت امنای پارک‌ها

وی با اشاره به تغییر معماری تصمیم‌سازی در هیئت امنای پارک‌های فناوری، اظهار کرد: با راهبرد محوری وزیر علوم، تلاش شده است به جای تمرکز همه موضوعات در یک نقطه و بررسی آنها با یک سطح از کارشناسی، موضوعات تخصصی‌تر شده و کمیسیون‌ها به‌عنوان یک لایه واقعی و مؤثر در فرآیند تصمیم‌سازی فعال شوند.

معاون فناوری و نوآوری وزیر علوم تأکید کرد: این رویکرد صرفاً به معنای تفکیک کمیسیون‌ها نیست، بلکه در عمل تصمیم‌سازی از تصمیم‌گیری تفکیک شده است؛ به این معنا که هیأت امنا باید محل سیاست‌گذاری، تعیین جهت‌گیری‌های کلان، جمع‌بندی و تصمیم نهایی باشد و موضوعات پیش از رسیدن به این مرحله، در کمیسیون‌های تخصصی به‌صورت کارشناسی و چندجانبه بررسی و پخته شوند.

وی افزود: کمیسیون‌های تخصصی باید بتوانند مسئله را عمیق کنند، ابعاد مختلف آن را مورد بررسی قرار دهند، تجربه‌های مختلف را کنار هم قرار دهند، گزینه‌های سیاستی را ارزیابی کنند و در نهایت موضوعی پخته‌تر را در اختیار هیأت امنا قرار دهند. به این ترتیب، کمیسیون‌ها مستقیماً به ارتقای کیفیت تصمیم‌های هیأت امنا کمک می‌کنند.

شهیکی‌تاش استفاده از ظرفیت مدیران و کارشناسان خبره پارک‌ها در ترکیب کمیسیون‌ها را نیز یکی از نقاط قوت این مدل دانست و گفت: دانش و تجربه پراکنده در شبکه پارک‌های فناوری به‌تدریج در حال تبدیل شدن به یک سرمایه مشترک برای نظام تصمیم‌سازی کشور است.

حرکت به سوی حکمرانی شبکه‌ای و تخصص‌محور

معاون فناوری و نوآوری وزیر علوم با تأکید بر اینکه ۶۰ پارک فناوری نباید ۶۰ تجربه جدا از یکدیگر داشته باشند، خاطرنشان کرد: باید تجربه‌ها به اشتراک گذاشته شود، یادگیری در شبکه جریان پیدا کند و از تجربه یک پارک برای حل مسائل پارک دیگر استفاده شود. این رویکرد ما را به سمت یک حکمرانی شبکه‌ای و تخصص‌محور هدایت می‌کند.

وی افزود: در این مدل، مرکز همچنان مسئول سیاست‌گذاری و راهبری کلان است، اما شبکه پارک‌ها نیز در تولید دانش، شناسایی مسائل و فرآیند تصمیم‌سازی مشارکت می‌کند.

شهیکی‌تاش تجربه شکل‌گیری کمیسیون‌های هیأت امنا را نمونه‌ای از این رویکرد دانست و گفت: در این فرآیند، پیش از تصمیم‌گیری روی مسئله کار می‌شود، تجربه‌ها جمع‌آوری و تحلیل می‌شوند، گزینه‌ها شکل می‌گیرند و سپس تصمیم در سطح هیأت امنا اتخاذ می‌شود؛ از این منظر می‌توان گفت تا حدی یک ساختار «تحقیق و توسعه» برای نظام راهبری پارک‌ها شکل گرفته است.

وی یکی دیگر از دستاوردهای این رویکرد را ایجاد انگیزه و احساس مشارکت در شبکه پارک‌ها عنوان کرد و افزود: زمانی که مدیر یا کارشناس یک پارک احساس کند تخصص او در تصمیم‌سازی مؤثر است، دیگر صرفاً مجری یک تصمیم نیست، بلکه خود را بخشی از فرآیند حکمرانی می‌داند و این سرمایه باید مورد توجه قرار گیرد.

چارچوب مشترک حکمرانی با قابلیت بومی‌سازی

معاون فناوری و نوآوری وزیر علوم با اشاره به تفاوت شرایط و مسائل پارک‌های فناوری در استان‌های مختلف کشور، بر ضرورت بومی‌سازی این الگو تأکید کرد و گفت: قرار نیست برای همه پارک‌ها یک نسخه کاملاً یکسان داشته باشیم، بلکه می‌توان یک چارچوب مشترک حکمرانی با قابلیت بومی‌سازی ایجاد کرد.

وی ادامه داد: اصول حکمرانی می‌تواند مشترک باشد، اما ترکیب تخصص‌ها، اولویت‌ها، مسائل و حتی مدل فعالیت کمیسیون‌ها باید متناسب با شرایط هر پارک و استان تنظیم شود. اگر یک مدل بتواند در محیط‌های متفاوت کارآمد باشد، دیگر صرفاً یک تجربه موفق نیست، بلکه به یک الگوی قابل تکثیر حکمرانی تبدیل می‌شود.

شهیکی‌تاش هدف اصلی این مدل را افزایش کیفیت تصمیم با کمترین لایه اداری و بیشترین استفاده از تخصص عنوان کرد و گفت: کمیسیون‌ها در این دوره توانسته‌اند فراتر از یک ساختار اداری، به ظرفیت واقعی برای حکمرانی و تصمیم‌سازی تخصصی تبدیل شوند.

حکمرانی خوب؛ زیرساخت اصلاحات زیست‌بوم فناوری

معاون فناوری و نوآوری وزیر علوم در ادامه تأکید کرد: اصلاح نظام راهبری هیئت‌های امنا بخشی از راهبرد کلان تحول در زیست‌بوم علم، فناوری و نوآوری است؛ چرا که تحول در تأمین مالی، افزایش نقش‌آفرینی بخش خصوصی، اصلاح نظام واگذاری اراضی و توسعه زیرساخت‌ها و بازآرایی نهادی، همگی نیازمند نظام تصمیم‌گیری و حکمرانی متناسب با این تغییرات هستند.

وی خاطرنشان کرد: نمی‌توان ابزارهای جدید در اختیار داشت، اما با معماری تصمیم‌گیری قدیمی عمل کرد؛ همچنین نمی‌توان از بخش خصوصی انتظار نقش‌آفرینی بیشتر داشت، اما سازوکارهای تصمیم‌سازی همچنان کاملاً متمرکز باشد. به همین ترتیب، با وجود شبکه گسترده پارک‌ها و واحدهای فناور نمی‌توان از دانش و تجربه این شبکه در فرآیند تصمیم‌سازی استفاده نکرد.

شهیکی‌تاش، مهم‌ترین دستاورد این دوره را نه صرفاً تشکیل کمیسیون‌ها یا برگزاری جلسات بیشتر، بلکه تغییر در منطق تصمیم‌سازی دانست و گفت: با حمایت وزیر علوم تلاش شده است تخصص وارد فرآیند تصمیم شود، تجربه پارک‌ها به سرمایه‌ای شبکه‌ای تبدیل شود و میان «تصمیم‌سازی تخصصی» و «تصمیم‌گیری در سطح هیأت امنا» معماری روشنی شکل گیرد.

وی ابراز امیدواری کرد با تثبیت، ارزیابی و بومی‌سازی این تجربه در استان‌ها و پارک‌های مختلف، این الگو از یک تجربه موفق به مدلی جدید، پایدار و قابل تکثیر برای حکمرانی پارک‌های فناوری کشور تبدیل شود.

*