بهورزان؛ تلاشگران خاموش خط مقدم سلامت

بهورز تنها یک نیروی اجرایی در خانه‌ بهداشت نیست؛ او نخستین مرجع اعتماد مردم برای طرح پرسش‌های سلامت، آموزش سبک زندگی سالم، مراقبت از مادران باردار، پایش رشد کودکان، پیگیری بیماران مزمن، اجرای برنامه‌های واکسیناسیون و پیشگیری از بیماری‌های واگیر است.

بهورز با حضور مستمر خود در بطن زندگی روزمره‌ مردم، از جنس خود آنان و همزبان با آنان، توانسته است فاصله‌ میان دانش بهداشتی و باورهای محلی را به شکلی کم‌نظیر کاهش دهد و سلامت را به متن زندگی روستایی بیاورد.

نقشی که بهورز در ارتقا شاخص‌های بهداشتی کشور ایفا می‌کند، به‌ویژه در حوزه‌هایی چون بهداشت خانواده، سلامت مادر و کودک، بهداشت محیط، آموزش همگانی و مدیریت بیماری‌ها، چنان بنیادین و گسترده است که می‌توان او را بی‌اغراق ستون فقرات نظام مراقبت‌های اولیه‌ سلامت در ایران دانست.

از این رو، هر گام در مسیر توانمندسازی، قدردانی و ارتقای جایگاه بهورز، سرمایه‌گذاری مستقیم بر سلامت نسل‌های آینده و توسعه‌ پایدار مناطق روستایی و کم‌برخوردار به شمار می‌آید.

فعالیت ۷۳ بهورز در ۶۱ خانه بهداشت روستایی قم

دکتر سیامک محبی در گفت‌وگو با ایسنا اظهار کرد: در حال حاضر ۷۳ بهورز، شامل ۴۹ بهورز زن و ۲۴ بهورز مرد، در ۶۱ خانه بهداشت روستایی تحت پوشش دانشگاه علوم پزشکی قم فعالیت می‌کنند؛ خانه بهداشت، محیطی‌ترین واحد نظام بهداشت در شهرستان است و بهورزان به‌صورت مستقیم و مستمر با مردم روستاهای تحت پوشش خود در ارتباط هستند.

معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی قم با بیان اینکه به‌طور میانگین، هر خانه بهداشت حدود ۱۵۰۰ نفر جمعیت را تحت پوشش دارد، گفت: یکی از نقاط قوت این شبکه، بومی بودن بهورزان و ارتباط نزدیک و دائمی آن‌ها با مردم است؛ موضوعی که موجب می‌شود شناخت دقیق‌تری از شرایط جمعیتی، فرهنگی و بهداشتی منطقه داشته باشند و خدمات را متناسب با نیاز مردم ارائه کنند.

بهورزان؛ تلاشگران خاموش خط مقدم سلامت

وی ادامه داد: بهورزان، یکی از مهم‌ترین حلقه‌های نظام مراقبت‌های اولیه سلامت هستند و وظیفه آن‌ها فقط ارائه خدمت در خانه بهداشت نیست، بلکه مراقبت فعال از سلامت مردم را بر عهده دارند. شناخت وضعیت جغرافیایی و جمعیتی منطقه، سرشماری، بیماریابی، شناسایی و گزارش موارد جدید بیماری، ارجاع بیماران به سطوح بالاتر، واکسیناسیون، آموزش سلامت، مراقبت از مادران باردار، کودکان، نوجوانان، جوانان، میانسالان و سالمندان، از جمله وظایف مهم آنان است.

محبی با بیان اینکه همچنین بهورزان در مراقبت و پیگیری بیماران مبتلا به فشار خون و دیابت، مراقبت‌های روان، انجام کمک‌های اولیه و درمان‌های ساده علامتی نقش دارند، تصریح کرد: یکی از ویژگی‌های مهم کار بهورزان، ارائه خدمات بهداشتی فعال است؛ یعنی اگر فرد برای دریافت خدمت به خانه بهداشت مراجعه نکند، بهورز می‌تواند با مراجعه به منزل، خدمات مورد نیاز را ارائه کند. بنابراین بهورزان نقش بسیار مهمی در پیشگیری، شناسایی زودهنگام بیماری‌ها و جلوگیری از پیشرفت آن‌ها دارند.

وی یکی از مهم‌ترین موضوعات را گستردگی و تنوع وظایف بهورزان دانست و افزود: با توجه به تغییر نیازهای سلامت جامعه، بهورز دیگر صرفاً ارائه‌دهنده چند خدمت مشخص نیست، بلکه باید در حوزه‌های مختلف پیشگیری، مراقبت، آموزش، بیماریابی و پیگیری وضعیت سلامت افراد نقش‌آفرینی کند.

معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی قم عنوان کرد: از سوی دیگر، در برخی موارد یک خانه بهداشت علاوه بر روستای محل استقرار خود، چند روستای دیگر را نیز تحت پوشش دارد و این موضوع، اهمیت برنامه‌ریزی، مدیریت صحیح زمان و استفاده بهینه از ظرفیت نیروی انسانی را دوچندان می‌کند؛ با وجود این، برخورداری از نیروهای بومی و ارتباط نزدیک بهورزان با مردم، ظرفیت ارزشمندی برای ارائه خدمات باکیفیت در مناطق روستایی قم محسوب می‌شود.

وی ادامه داد: امروز نظام سلامت با تغییر الگوی بیماری‌ها مواجه است و بیماری‌های غیرواگیر مانند فشار خون و دیابت اهمیت بسیار زیادی پیدا کرده‌اند؛ به همین دلیل نقش بهورزان نیز در مقایسه با گذشته گسترده‌تر شده است.

محبی بیان کرد: انتظار ما این است که بهورزان علاوه بر ارائه مراقبت‌های معمول، در شناسایی افراد در معرض خطر، بیماریابی، پیگیری مستمر بیماران، آموزش سبک زندگی سالم و افزایش آگاهی مردم نقش فعال داشته باشند.

بهورزان؛ تلاشگران خاموش خط مقدم سلامت

وی افزود: در واقع، بهورز باید بتواند قبل از اینکه یک بیماری به مرحله پیشرفته برسد، آن را شناسایی و فرد را برای دریافت خدمات تخصصی‌تر به سطوح بالاتر ارجاع دهد؛ در کنار این موارد، آموزش و توانمندسازی مستمر بهورزان برای انجام صحیح وظایف و ارائه خدمات متناسب با نیازهای جدید سلامت جامعه، یک ضرورت است و این موضوع در برنامه‌های نظام شبکه بهداشت مورد توجه قرار دارد.

معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی قم یادآور شد: برای تقویت جایگاه بهورزان و افزایش کیفیت خدمات سلامت در روستاهای قم رویکرد ما این است که خانه بهداشت و بهورز را به‌عنوان یکی از پایه‌های اصلی نظام مراقبت‌های اولیه سلامت تقویت کنیم؛ چرا که بخش قابل توجهی از خدمات سلامت در نخستین سطح تماس مردم با نظام سلامت ارائه می‌شود.

وی ادامه داد: تداوم آموزش و توانمندسازی بهورزان، نظارت بر کیفیت خدمات، ثبت دقیق اطلاعات سلامت، پیگیری مستمر گروه‌های هدف و بیماران و تقویت برنامه‌های پیشگیری و بیماریابی، از محورهای مهم این مسیر است.

محبی اظهار کرد: همچنین ثبت اقدامات و مراقبت‌ها در سامانه یکپارچه بهداشت «سیب» این امکان را فراهم می‌کند که اطلاعات سلامت جمعیت تحت پوشش به‌صورت منظم ثبت و پیگیری شود و برنامه‌ریزی برای ارائه خدمات دقیق‌تر و هدفمندتر انجام گیرد.

وی افزود: ما معتقدیم سرمایه‌گذاری روی بهورزان، در واقع سرمایه‌گذاری برای سلامت روستاهاست و تلاش دانشگاه علوم پزشکی قم این است که با حمایت از این نیروهای ارزشمند، زمینه ارائه خدمات باکیفیت‌تر و عادلانه‌تر به مردم روستاهای استان را فراهم کند.

روایتی از یک روز کاری بهورز؛ از خانه بهداشت تا خانه مردم

در ادامه معصومه وفایی، بهورز روستای تاج خاتون با ۲۴ سال سابقه خدمت در گفت‌وگو با ایسنا اظهار کرد: یک روز کاری بهورز معمولاً با پیگیری وضعیت سلامت خانوارها، ارائه خدمات بهداشتی، مراقبت از مادران و کودکان، سالمندان، بیماران و همچنین آموزش و مشاوره به مردم آغاز می‌شود؛ علاوه بر کار داخل خانه بهداشت، بازدید از منازل و پیگیری افرادی که نیاز به مراقبت یا ارجاع دارند نیز بخش مهمی از کار ماست.

وی ادامه داد: گاهی مشکلاتی مثل فاصله روستاها، دسترسی سخت برخی خانواده‌ها، کمبود امکانات و تجهیزات یا همکاری نکردن بعضی از افراد، ارائه خدمات را دشوار می‌کند؛ اما تلاش می‌کنیم هیچ فردی از دریافت خدمات سلامت محروم نماند.

وفایی با بیان اینکه مهم‌ترین نیاز مردم، آگاهی و آموزش صحیح در زمینه پیشگیری از بیماری‌ها و توجه بیشتر به سلامت خودشان است، تصریح کرد: بسیاری از بیماری‌ها اگر زود شناسایی شوند و فرد سبک زندگی مناسبی داشته باشد، می‌توان از بروز یا پیشرفت آن‌ها جلوگیری کرد؛ در کنار آموزش، دسترسی مناسب به خدمات و امکانات بهداشتی نیز اهمیت زیادی دارد.

پیشگیری، قلب تپنده‌ خدمات بهورزی

وی با بیان اینکه نقش بهورز در زمینه پیشگیری و شناسایی زودهنگام بیماری‌ها بسیار مهم است، ادامه داد: ما با آموزش، غربالگری، شناسایی زودهنگام بیماری‌ها، پیگیری بیماران و ارجاع به‌موقع می‌توانیم نقش مؤثری در پیشگیری و کنترل بیماری‌ها داشته باشیم؛ شاید نتیجه بعضی از آموزش‌ها فوری دیده نشود، اما وقتی یک خانواده عادت‌های سالم‌تری پیدا می‌کند یا یک بیماری در مراحل اولیه شناسایی می‌شود، احساس می‌کنیم تلاش ما نتیجه داده است.

این بهورز عنوان کرد: سخت‌ترین بخش کار یک بهورز، مسئولیت زیادی است که در قبال سلامت مردم دارد؛ مخصوصاً زمانی که با بیماری، مشکلات خانوادگی یا شرایط سخت بعضی از اهالی روبه‌رو می‌شویم؛ با این حال، ارتباط نزدیک با مردم و دیدن نتیجه زحماتمان، بزرگ‌ترین انگیزه ماست.

وی افزود: وقتی می‌بینیم با یک آموزش، پیگیری یا مراقبت به‌موقع توانسته‌ایم به سلامت یک مادر، کودک، سالمند یا یک خانواده کمک کنیم، خستگی کار برایمان قابل تحمل می‌شود؛ حس خدمت به مردم و دیدن اعتماد آنها به بهورز، دلیل ماندن ما در این شغل است.

مطالبه‌ای از جنس خدمت؛ توجه بیشتر به شرایط کاری بهورزان

وفایی با بیان اینکه مهم‌ترین مطالبه من از مسئولان، توجه بیشتر به شرایط کاری بهورزان و تأمین امکانات و تجهیزات مورد نیاز خانه‌های بهداشت است،گفت: بهورز اولین حلقه ارتباط مردم روستا با نظام سلامت است و هرچه امکانات، آموزش‌های تخصصی و حمایت بیشتری داشته باشیم، می‌توانیم خدمات بهتر و مؤثرتری به مردم ارائه کنیم؛ امیدوارم زحمات و مسئولیت‌های بهورزان بیشتر دیده شود و برای بهبود شرایط کاری آن‌ها حمایت‌های لازم انجام شود.

*