هشدار نسبت به ابعاد خاموش هپاتیت C

دکتر حسینعلی نیکبخت اپیدمیولوژیست و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی بابل در تشریح تفاوت‌های انواع هپاتیت و راه‌های انتقال آن در گفت‌وگو با ایسنا اظهار کرد: مرکز مشاوره هپاتیت از سال ۱۳۵۹ با یک نیروی پرستار و پزشک عمومی در سطح شهرستان بابل با هدف پوشش مبتلایان به هپاتیت B و C و زیر گروه‌های مرتبط راه اندازی شد.

وی افزود: هپاتیت A معمولاً از طریق آب و غذای آلوده یا رعایت نکردن بهداشت فردی منتقل شده و اغلب به صورت خودبه‌خودی بهبود می‌یابد و مزمن نمی‌شود.

وی تصریح کرد: هپاتیت B از طریق تماس با خون و ترشحات آلوده، روابط جنسی و انتقال از مادر به نوزاد منتقل می‌شود و به دلیل پتانسیل بالا در تبدیل شدن به بیماری مزمن کبدی، واکسیناسیون علیه آن از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

هپاتیت C؛ بیماری بی‌علامت اما پیش‌رونده

این متخصص با اشاره به ویژگی‌های هپاتیت C اظهار کرد: این ویروس که مستقیماً کبد را هدف قرار می‌دهد، در اغلب موارد تا مراحل پیشرفته و بروز علائم نارسایی کبدی، علامتی از خود نشان نمی‌دهد.

نیکبخت با بیان اینکه هپاتیت C از سه طریق، استفاده از وسایل مشترک در تزریق و فرآورده‌های خونی آلوده، تماس جنسی با فرد مبتلا و انتقال از مادر مبتلا به نوزاد وارد بدن می‌شود، خاطرنشان کرد: قدرت انتقال این ویروس در تماس‌های مذکور، ۱۰ برابر بیشتر از ویروس HIV است ضمن اینکه این ویروس می‌تواند حداقل ۳ روز و حداکثر یک هفته در محیط خارج از بدن زنده بماند.

انگ‌زدایی از مبتلایان؛ هپاتیت C از روابط اجتماعی منتقل نمی‌شود

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی بابل با تأکید بر اینکه هپاتیت C به راحتی انتقال نمی‌یابد، یادآورشد: این ویروس در روابط اجتماعی و فعالیت‌های روزمره به هیچ عنوان منتقل نمی‌شود بر این اساس، کار کردن، زندگی دسته‌جمعی، هم‌کلامی، هم‌سفر بودن، استفاده از وسایل نقلیه عمومی، غذا خوردن مشترک، تماس با اشک و بزاق، عطسه و سرفه، استفاده از سرویس‌های بهداشتی، استخر و گزش حشرات، هیچ نقشی در انتقال این بیماری ندارند.

وی با تأکید بر فقدان واکسن برای هپاتیت C، بیان کرد: با توجه به اینکه هنوز واکسن مؤثری برای این نوع هپاتیت در دسترس نیست، اتخاذ رویکردهای پیشگیرانه و تشخیص زودهنگام، تنها راهکار عملی برای کنترل این بیماری و جلوگیری از عوارض جبران‌ناپذیر کبدی است.

هپاتیت؛ بیماری خاموش با علائمی که جدی گرفته نمی‌شوند

نیکبخت با بیان اینکه بسیاری از مبتلایان، به‌ویژه در مراحل اولیه بیماری، هیچ علامت مشخصی ندارند، تصریح کرد: به همین دلیل هپاتیت را گاهی بیماری خاموش می‌نامند که فرد ممکن است سال‌ها بدون اطلاع از ابتلای خود به آن زندگی کند.

این متخصص خاطرنشان کرد: در افرادی که علامت‌دار می‌شوند، شایع‌ترین نشانه‌ها شامل علائم گوارشی(بی‌اشتهایی، تهوع، استفراغ، اسهال و مدفوع روشن)، دردهای مفصلی و استخوانی، ضعف و بی‌حالی، سردرد، درد شکم، تیره شدن ادرار و زردی پوست و سفیدی چشم‌ها است همچنین خارش و بثورات جلدی در پاها نیز از دیگر علائمی است که با شدت و ضعف متفاوت بروز می‌کند.

هشدار نسبت به ابعاد خاموش هپاتیت C؛ راه‌های انتقال و ضرورت تشخیص زودهنگام

وی با تأکید بر اینکه نداشتن علامت به معنای سالم بودن نیست، افزود: افراد در معرض خطر باید حتی در صورت نداشتن علائم، برای غربالگری به مراکز بهداشتی مراجعه کنند، چرا که تشخیص زودهنگام می‌تواند از بروز عوارض جبران‌ناپذیری همچون سیروز و سرطان کبد پیشگیری کند.

نقش حیاتی واکسیناسیون و پیشگیری

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی بابل، درباره راه‌های پیشگیری اظهار کرد: واکسیناسیون مؤثرترین ابزار مقابله است واکسن هپاتیت B به عنوان یکی از موفق‌ترین واکسن‌های تاریخ پزشکی، توانسته است آمار ابتلا و عوارض آن را در ایران به شدت کاهش دهد برای هپاتیت A نیز واکسن مؤثری وجود دارد که برای افراد در معرض خطر توصیه می‌شود.

وی در خصوص هپاتیت C تصریح کرد: از آنجا که برای هپاتیت C هنوز واکسن مؤثری در دسترس نیست، پیشگیری از طریق رعایت اصول بهداشتی اهمیت دوچندان می‌یابد.

وی ادامه داد: پرهیز از استفاده مشترک از وسایل شخصی مانند تیغ، مسواک و ناخن‌گیر، اطمینان از استریل بودن وسایل پزشکی و دندانپزشکی، پرهیز از استفاده مشترک از سرنگ، رعایت نکات بهداشتی در مراکز آرایشی و انجام رفتارهای جنسی ایمن، از اقدامات ضروری برای پیشگیری از هپاتیت‌های B و C است.

نیکبخت خاطرنشان کرد: برای هپاتیت A نیز رعایت بهداشت فردی، شست‌وشوی مرتب دست‌ها، مصرف آب سالم و مواد غذایی بهداشتی نقش مؤثری در کنترل بیماری دارد به‌طور خلاصه، واکسیناسیون مهم‌ترین دستاورد نظام سلامت در کنترل هپاتیت B است و برای سایر انواع نیز، غربالگری منظم و تشخیص زودهنگام، کلید اصلی حفظ سلامت کبد محسوب می‌شود.

روش‌های تشخیص و رویکردهای درمانی

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی بابل در ادامه به بررسی روش‌های تشخیص پرداخت و گفت: تشخیص هپاتیت عمدتاً از طریق آزمایش خون امکان‌پذیر است که می‌تواند وجود ویروس، میزان فعالیت بیماری و وضعیت عملکرد کبد را مشخص کند در موارد نیاز، پزشکان برای ارزیابی دقیق‌تر از روش‌هایی نظیر سونوگرافی و فیبرو اسکن استفاده می‌کنند.

نیکبخت در تشریح استراتژی‌های درمانی افزود: رویکرد درمان بسته به نوع هپاتیت متفاوت است هپاتیت A معمولاً یک بیماری حاد است که در بیشتر موارد بدون نیاز به درمان اختصاصی بهبود می‌یابد و تمرکز بر مراقبت‌های حمایتی است و در مقابل، برای هپاتیت B داروهایی وجود دارند که تکثیر ویروس را کنترل کرده و خطر عوارض کبدی را کاهش می‌دهند، هرچند همه بیماران لزوماً نیازمند درمان دارویی نیستند.

وی با اشاره به پیشرفت‌های علمی در حوزه هپاتیت C تصریح کرد: امروزه با وجود داروهای جدید، هپاتیت C مزمن در بسیاری از موارد قابل درمان است با مصرف منظم داروهای موجود، عمدتاً طی یک دوره ۳ ماهه، در بیش از ۵۹ درصد موارد بهبود کامل ایجاد می‌شود؛ به گونه‌ای که ویروس از بدن پاک شده، بیماری ادامه نمی‌یابد و احتمال انتقال به دیگران نیز از بین می‌رود.

هشدار درباره خوددرمانی و مصرف الکل

این متخصص با تأکید بر اینکه در حال حاضر درمان قطعی برای ریشه‌کن کردن ویروس در همه بیماران مبتلا به هپاتیت B وجود ندارد، یادآور شد: هدف اصلی در هپاتیت B، کنترل تکثیر ویروس و پیشگیری از سیروز و سرطان کبد است تا بیمار بتواند زندگی طبیعی داشته باشد.

نیکبخت اظهار کرد: برای جلوگیری از سرعت گرفتن آسیب‌های کبدی در مبتلایان، رعایت چند نکته حیاتی الزامی است نخست، پرهیز مطلق از مصرف هرگونه نوشیدنی الکلی که در مبتلایان به هپاتیت C می‌تواند کشنده باشد دوم، پرهیز از مصرف خودسرانه داروها؛ چرا که اکثر داروها از طریق کبد دفع می‌شوند و در صورت وجود آسیب کبدی، حتی مصرف استامینوفن ساده نیز می‌تواند باعث تشدید وضعیت بیمار شود همچنین مصرف خودسرانه انواع ویتامین‌ها و قرص‌های آهن نیز باید تحت نظر پزشک باشد.

وی تأکید کرد: هپاتیت بیماری قابل تشخیص، قابل کنترل و در برخی انواع حتی قابل درمان قطعی است؛ لذا مراجعه زودهنگام به پزشک و انجام آزمایش‌های غربالگری، کلید اصلی موفقیت در درمان و حفظ سلامت کبد است.

*