شناسایی ۴۰۹ نوع ماده مخدر جدید در ایران

مدیرکل حقوقی و امور مجلس ستاد مبارزه با مواد مخدر با اشاره به اینکه در حال حاضر حدود ۴۰۹ نوع ماده مخدر، روانگردان و ترکیبات جدید در ایران شناسایی شده که در فهرست قانونی ایران وجود ندارند، می‌گوید: در لایحه اصلاحی پیش‌بینی کرده‌ایم که سازوکار به‌روزرسانی فهرست مواد مخدر متناسب با نیازهای روز اصلاح شود.

محمد ترحمی در گفت‌وگو با ایسنا، به موضوع به‌روزرسانی فهرست مواد مخدر و روانگردان‌ها می‌پردازد و اظهار می‌کند: یکی از ضروری‌ترین محورهای اصلاح قانون، به‌روزرسانی فهرست مواد مخدر و روانگردان‌هاست؛ زیرا این فهرست از سال ۱۳۸۹ تاکنون به‌روزرسانی نشده است. در حال حاضر نزدیک به ۴۰۹ نوع ماده مخدر، روانگردان و ترکیبات جدید در ایران شناسایی شده و در فهرست قانونی ایران وجود ندارند. در گذشته معمولاً مواد را در سه گروه اصلی مواد مخدر، روانگردان‌ها و محرک‌ها دسته‌بندی می‌کردیم، اما امروز نه فقط در ایران بلکه در سراسر جهان با پدیده‌ای به نام «روان‌پویاهای جدید» مواجه هستیم. بسیاری از این مواد آثار و عوارضی به مراتب شدیدتر از مواد مخدر سنتی یا صنعتی شناخته‌شده دارند و از نظر نوع تأثیرگذاری نیز با مواد قبلی متفاوت هستند.

مدیرکل حقوقی و امور مجلس ستاد مبارزه با مواد مخدر تاکید می‌کند: البته همه این مواد الزاماً جدید نیستند. برای مثال برخی از آن‌ها مانند قارچ‌های موسوم به «مجیک ماشروم» یا قارچ‌های جادویی از گذشته نیز در برخی جوامع مورد استفاده قرار می‌گرفتند، اما با گذشت زمان و افزایش آگاهی نسبت به آثار مخرب و پیامدهای پزشکی و اجتماعی آن‌ها، محدودیت‌ها و ممنوعیت‌های بیشتری برای مصرفشان ایجاد شده است. بخش عمده روان‌پویاهای جدید ماهیت سنتزی و شیمیایی دارند و از ترکیب و سنتز چند ماده مختلف تولید می‌شوند؛ موادی که با نام‌ها و آثار جدید وارد بازار می‌شوند. در حال حاضر ۴۰۹ ماده از این دسته در فهرست مواد مخدر و روانگردان‌های کشور وجود ندارند و این موضوع یک خلأ قانونی جدی ایجاد کرده است.

وی می‌افزاید: در چنین شرایطی اگر پرونده‌ای درباره این مواد تشکیل شود، قاضی ممکن است به دلیل نبود عنوان مجرمانه مشخص در قانون، امکان برخورد مؤثر با آن را نداشته باشد؛ نمونه بارز این مسئله در مورد ماده مخدر شیشه رخ داده است که از سال ۱۳۸۳ وارد چرخه مصرف کشور شد، اما ممنوعیت قانونی آن تا سال ۱۳۸۹ به طول انجامید و در این فاصله، دستگاه قضایی با خلأ قانونی مواجه بود. اکنون نیز وضعیت مشابهی درباره بسیاری از مواد جدید وجود دارد و لازم است هرچه سریع‌تر فهرست مواد مخدر و روانگردان‌ها به‌روزرسانی شود. علاوه بر به‌روزرسانی فهرست، شیوه به‌روزرسانی آن نیز نیازمند اصلاح است. در قانون فعلی پیش‌بینی شده که هر تغییر در فهرست مواد باید به تصویب مجلس شورای اسلامی برسد.

مدیرکل حقوقی و امور مجلس ستاد مبارزه با مواد مخدر می‌گوید: اگر قرار باشد برای هر ماده جدید مسیر قانون‌گذاری مستقل طی شود، تصویب فهرستی شامل صدها ماده ممکن است سال‌ها زمان ببرد. بسیاری از کشورها اختیار به‌روزرسانی این فهرست‌ها را به ستادهای ملی مبارزه با مواد مخدر یا وزارتخانه‌های بهداشت خود واگذار کرده‌اند تا بتوانند متناسب با تحولات بازار مواد مخدر، واکنش سریع‌تری داشته باشند. همان‌گونه که وزارت بهداشت در خصوص داروهای مجاز و غیرمجاز تصمیم‌گیری می‌کنند، در حوزه مواد مخدر و روانگردان‌ها نیز می‌توان سازوکاری طراحی کرد که فرآیند به‌روزرسانی فهرست‌ها سریع‌تر و کارآمدتر انجام شود.

ترحمی با اشاره به راهکار پیش‌بینی شده برای به‌روزرسانی فهرست مواد مخدر و روانگردان‌ها در لایحه اصلاح قانون مبارزه با مواد مخدر می‌گوید: ستاد مبارزه با مواد مخدر، وزارت بهداشت، فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی ایران و سایر دستگاه‌های عضو، ظرفیت و تخصص لازم را برای تشخیص و شناسایی مواد جدید را دارند و می‌توانند فرآیند به‌روزرسانی این فهرست را با سرعت بیشتری انجام دهند. هم‌اکنون نیز زمانی که ماده مخدر جدیدی در کشور شناسایی می‌شود، فراجا آن را کشف و معرفی می‌کند، وزارت بهداشت ماهیت و آثار آن را بررسی و تعیین می‌کند و ستاد مبارزه با مواد مخدر نیز موضوع را برای طی مراحل قانونی ثبت ماده در فهرست مواد مخدر و روان گردان پیگیری می‌کند. در نهایت این روند به تصویب مجلس شورای اسلامی می‌رسد. در حالی که ستاد مبارزه با مواد مخدر بر اساس قوانین موجود اختیار تصویب مصوبات و آیین‌نامه‌های اجرایی را دارد و می‌تواند در این زمینه با سرعت بیشتری عمل کند. به همین دلیل در لایحه اصلاحی پیش‌بینی کرده‌ایم که سازوکار به‌روزرسانی فهرست مواد مخدر نیز متناسب با نیازهای روز اصلاح شود.

ورود قاچاقچیان موادمخدر به اردوگاه‌های کار اجباری به دور از هواخوری/نحوه مصادره اموال‌شان

وی در پاسخ به پرسشی درباره تفاوت روان‌پویاهای جدید با روانگردان‌های شناخته شده اظهار می‌کند: در برخی موارد آثار تخریبی این مواد حتی از مواد مخدر و روانگردان‌های شناخته شده نیز بیشتر است. اساساً یکی از دلایل اصلی مبارزه با مواد مخدر، روانگردان‌ها و محرک‌ها، آثار مخربی است که این مواد بر سلامت فردی، امنیت اجتماعی و اخلاق عمومی جامعه بر جای می‌گذارند. برای مثال مصرف شیشه یا مت‌آمفتامین می‌تواند افراد را به سمت ارتکاب جرائم خشن و جنایت‌های هولناک سوق دهد. موارد متعددی وجود داشته که افراد تحت تأثیر توهمات ناشی از مصرف این مواد مرتکب قتل اعضای خانواده خود شده‌اند. شخصی که تحت تأثیر این مواد قرار می‌گیرد ممکن است درک خود از واقعیت را از دست بدهد و رفتارهایی انجام دهد که در شرایط عادی حتی تصور آن نیز ممکن نیست. این موضوع نشان‌دهنده شدت آثار تخریبی برخی مواد روانگردان است.

ترحمی با بیان اینکه روان‌پویاهای جدید در واقع همان مواد مخدر و روانگردان‌های نوظهور هستند، معتقد است: این مواد در ادبیات بین‌المللی با عنوان NPS یا «مواد روان‌فعال جدید» شناخته می‌شوند و بخش قابل توجهی از آن‌ها هنوز در فهرست مواد مخدر کشور قرار نگرفته‌اند. هم‌اکنون حدود ۴۰۹ مورد از این مواد باید در فهرست رسمی کشور گنجانده شوند و هر روز تأخیر در این زمینه می‌تواند به افزایش تعداد این مواد منجر شود.

مدیرکل حقوقی و امور مجلس ستاد مبارزه با مواد مخدر می‌گوید: روند تولید این مواد بسیار سریع است؛ به‌گونه‌ای که تنها با تغییر یا ترکیب چند ماده شیمیایی، یک ماده جدید با آثار متفاوت تولید می‌شود. به همین دلیل در بازه‌های زمانی کوتاه ده‌ها ماده جدید وارد بازار جهانی می‌شود. اگر امکان مقابله قانونی با این مواد فراهم نشود، جامعه با همان آسیب‌ها و مخاطرات ناشی از مواد مخدر سنتی و صنعتی مواجه خواهد شد، با این تفاوت که به دلیل نبود عنوان مجرمانه، امکان برخورد قانونی نیز وجود نخواهد داشت.

*