هر یک از پیامدهای جنگ می‌تواند موضوع ده‌ها پژوهش تخصصی باشد

مدیرعامل بنیاد همدلان آینده‌نگر ایران گفت: هر یک از پدیده‌های اجتماعی، روانی و سلامت‌محور ناشی از جنگ ظرفیت انجام ده‌ها مطالعه علمی را دارند. خوشبختانه امروز گروهی متشکل از ده‌ها استاد دانشگاه و متخصص در حوزه‌های مختلف در حال فعالیت و پژوهش در این زمینه‌ها هستند.

به گزارش ایسنا، محمدرضا واعظ مهدوی در پنجمین نشست از سلسله نشست‌های تخصصی «گفت‌وگوهای راهبردی درباره ایران پس از جنگ»، که در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاد دانشگاهی برگزار شد، با تأکید بر ضرورت افزایش سرمایه‌گذاری در حوزه پژوهش و فناوری، گفت: جنگ ۱۲ روزه اخیر و تحولات منطقه‌ای به‌خوبی نشان داد که عقب‌ماندگی‌های تکنولوژیک چه آثار و پیامدهایی برای کشورها به همراه دارد و نمی‌توان با تداوم وضعیت فعلی در حوزه تأمین منابع پژوهشی، به رقابت با کشورهای پیشرو امیدوار بود.

جهاد دانشگاهی از مهم‌ترین دستاوردهای انقلاب فرهنگی است

واعظ مهدوی ادامه داد: ما که سال‌های پیش از انقلاب در دانشگاه حضور داشتیم و دوران انقلاب فرهنگی را تجربه کردیم، از نزدیک شاهد شکل‌گیری دو نهاد مهم و اثرگذار بودیم که می‌توان آن‌ها را از بزرگ‌ترین دستاوردهای انقلاب فرهنگی دانست؛ جهاد دانشگاهی و دانشگاه تربیت مدرس.

وی افزود: جهاد دانشگاهی در سال‌های نخست فعالیت خود نقش بسیار مهمی در ایجاد تحرک علمی و فرهنگی در دانشگاه‌ها داشت. در آن دوران فضای دانشگاه‌ها با امروز متفاوت بود و این جهاد دانشگاهی بود که بسیاری از فعالیت‌های علمی و جهادی را در میان استادان و دانشگاهیان سامان می‌داد. جایگاه پژوهشی و فرهنگی تعریف‌شده برای این نهاد نیز حاصل شناخت صحیح از نیازهای کشور بود.

سهم پژوهش از بودجه کشور همچنان فاصله زیادی با اهداف تعیین‌شده دارد

مدیرعامل بنیاد همدلان آینده‌نگر ایران با اشاره به سابقه سیاست‌گذاری در حوزه پژوهش گفت: از برنامه دوم توسعه تاکنون، همواره در سیاست‌های کلان کشور و تأکیدات رهبر معظم انقلاب بر توسعه پژوهش و تحقیق تأکید شده است. در میانه دهه ۷۰ نیز بحث اختصاص ۳.۵ درصد از تولید ناخالص داخلی به پژوهش مطرح بود، اما متأسفانه هنوز فاصله زیادی با آن اهداف داریم.

وی خاطرنشان کرد: سال‌ها در حوزه بودجه و مسائل مالی کشور فعالیت داشته‌ام و با محدودیت‌ها و تنگناهای موجود آشنا هستم، اما رسیدن به سهم مناسب پژوهش از بودجه کشور را غیرممکن نمی‌دانم. حتی در شرایط فعلی نیز می‌توان با اراده مدیریتی و نگاه برنامه‌محور، این مسیر را دنبال کرد.

بودجه، صرفاً حسابداری نیست؛ بودجه ابزار توسعه است

واعظ مهدوی با تأکید بر نگاه توسعه‌ای به بودجه اظهار کرد: بارها به مسئولان اجرایی کشور گفته‌ام که نباید خود را اسیر نگاه‌های صرفاً حسابدارانه به بودجه کنند. بودجه فقط یک سند حسابداری نیست؛ بودجه، برنامه توسعه کشور است و باید با همین نگاه تنظیم و اجرا شود.

وی افزود: اگر امروز کشور با چالش‌های فناورانه مواجه است، بخشی از آن به دلیل کم‌توجهی به سرمایه‌گذاری پایدار در حوزه علم و پژوهش است. جنگ‌های امروز بیش از هر زمان دیگری ماهیت فناورانه پیدا کرده‌اند و فاصله تکنولوژیک کشورها آثار خود را به‌روشنی نشان می‌دهد.

با ۰.۴۳ درصد نمی‌توان با کشورهایی که ۶ درصد GDP را صرف پژوهش می‌کنند رقابت کرد

مدیرعامل بنیاد همدلان آینده‌نگر ایران با اشاره به وضعیت برخی کشورهای منطقه گفت: امروز ما با رژیمی مواجه هستیم که سهم پژوهش در آن حدود ۶ درصد تولید ناخالص داخلی است؛ یکی از بالاترین ارقام در سطح جهان. در مقابل، ما با حدود ۰.۴۳ درصد چگونه می‌توانیم انتظار رقابت مؤثر داشته باشیم؟

وی ادامه داد: هیچ کشوری در دنیا منابع مالی نامحدود ندارد، اما تفاوت در این است که کشورها پژوهش را هزینه تلقی نمی‌کنند، بلکه آن را سرمایه‌گذاری برای آینده می‌دانند. به همین دلیل در بسیاری از کشورها اعتبارات پژوهشی از مصونیت ویژه برخوردار است و به سادگی دستخوش تغییر و کاهش نمی‌شود.

شورای تحقیقات می‌تواند محور تقویت پژوهش در کشور باشد

واعظ مهدوی با اشاره به ضرورت تثبیت جایگاه پژوهش در ساختار تصمیم‌گیری کشور اظهار کرد: خوشبختانه امروز در سطوح مختلف مدیریتی کشور درک بهتری نسبت به اهمیت علم، دانشگاه و پژوهش شکل گرفته است، اما این نگاه باید تثبیت شود. شورای تحقیقات و نهادهای مشابه ظرفیت مناسبی برای پیگیری این موضوع و ایجاد عزم ملی در حوزه پژوهش دارند.

وی همچنین نقش بخش‌های غیردولتی را مهم ارزیابی کرد و گفت: بخش خصوصی، خیرین، نیکوکاران، سازمان‌های مردم‌نهاد و فعالان اجتماعی نیز می‌توانند نقش بسیار مؤثری در توسعه زیرساخت‌های پژوهشی و علمی کشور ایفا کنند.

ظرفیت علمی کشور در سراسر ایران گسترش یافته است

واعظ مهدوی با اشاره به توسعه علمی کشور پس از انقلاب اسلامی گفت: امروز تقریباً در همه استان‌های کشور دانشگاه‌های فعال و ظرفیت‌های علمی ارزشمندی وجود دارد. اخیراً در جریان فعالیت‌هایی که در سیستان و بلوچستان داشتیم، از دانشگاه زابل بازدید کردم و مشاهده کردم که چندین دانشمند یک‌درصد برتر جهان در این دانشگاه حضور دارند.

وی افزود: اکنون در شهرهای مختلف کشور، از مناطق مرکزی گرفته تا شهرهای کمتر برخوردار، دانشمندان برجسته و پژوهشگران توانمندی فعالیت می‌کنند. این ظرفیت گسترده علمی یکی از دستاوردهای مهم سال‌های پس از انقلاب است و باید بیش از گذشته مورد حمایت قرار گیرد.

تولید علم در ایران به یک فرهنگ دانشگاهی تبدیل شده است

مدیرعامل بنیاد همدلان آینده‌نگر ایران گفت: به یاد دارم در اواخر دهه ۷۰، زمانی که در وزارت بهداشت مسئولیت داشتم، برای ارتقای اعضای هیئت علمی، ارائه مقاله به زبان انگلیسی را الزامی کردیم و در آن زمان این موضوع با دشواری‌های فراوانی همراه بود.

وی ادامه داد: اما امروز تولید مقاله علمی و حضور در مجامع بین‌المللی به بخشی از فرهنگ دانشگاهی کشور تبدیل شده است. تعداد مقالات و تولیدات علمی استادان و پژوهشگران ایرانی به‌طور چشمگیری افزایش یافته و این روند نشان‌دهنده ظرفیت بالای علمی کشور و ضرورت حمایت هرچه بیشتر از پژوهش و فناوری است.

ظرفیت علمی کشور امروز با گذشته قابل مقایسه نیست

واعظ مهدوی با اشاره به رشد چشمگیر فعالیت‌های پژوهشی در کشور گفت: هرجا که می‌رویم، با نمونه‌های ارزشمندی از پیشرفت علمی و پژوهشی مواجه می‌شویم. اخیراً در جلسه‌ای، دکتر فریدون عزیزی، نخستین رئیس دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، خاطره‌ای از سال‌های ابتدایی تشکیل دانشگاه‌های علوم پزشکی بیان می‌کرد. ایشان می‌گفت زمانی که دانشگاه‌های علوم پزشکی از دانشگاه‌های جامع تفکیک می‌شدند و مسئولیت دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی را بر عهده داشتند، در کل مجموعه دانشگاه تنها چهار طرح پژوهشی در حال اجرا وجود داشت. آن زمان دانشکده‌های پزشکی، پرستاری و سایر واحدهای آموزشی امکانات پژوهشی بسیار محدودی داشتند.

مدیرعامل بنیاد همدلان آینده‌نگر ایران افزود: امروز اما در شهرهای مختلف کشور، از ملایر گرفته تا سایر شهرهای کوچک و بزرگ، کمتر پژوهشگری را می‌توان یافت که ده‌ها یا حتی صدها مقاله و فعالیت علمی در کارنامه خود نداشته باشد. این تحول بسیار بزرگی است و ظرفیت علمی ایجادشده در کشور می‌تواند منشأ دستاوردهای ارزشمند و اثرگذاری باشد.

تاب‌آوری اجتماعی؛ کلید عبور از بحران‌ها

واعظ مهدوی با اشاره به موضوع تاب‌آوری اجتماعی اظهار کرد: تاب‌آوری به‌طور کلی به معنای بازگشت‌پذیری یک پدیده به وضعیت اولیه پس از تحمل فشار یا استرس است. همان‌گونه که یک فنر پس از کشیده شدن به حالت نخست خود بازمی‌گردد یا یک نیزه در ورزش پرش با نیزه پس از خم شدن دوباره راست می‌شود، در انسان نیز تاب‌آوری به معنای توانایی تحمل سختی‌ها و بازگشت به وضعیت مطلوب، و حتی دستیابی به سطحی بالاتر از توانمندی است.

فقر، تبعیض و ناامنی از مهم‌ترین استرس‌های اجتماعی هستند

وی با بیان اینکه تاب‌آوری اجتماعی به ظرفیت یک جامعه برای مقابله با فشارها و بحران‌ها اشاره دارد، گفت: جوامع با انواع استرس‌های اجتماعی از جمله فقر، نابرابری، تبعیض، بی‌ثباتی سیاسی، ناامنی، کمبود منابع و نااطمینانی مواجه هستند. این عوامل آثار عمیقی بر ساختارهای روانی و اجتماعی افراد برجای می‌گذارند.

واعظ مهدوی افزود: اگر جامعه و افراد بتوانند این فشارها را مدیریت کنند، فرآیند سازگاری و انطباق شکل می‌گیرد؛ اما در صورت ناتوانی در مدیریت استرس‌ها، آسیب‌های روانی و اجتماعی بروز پیدا می‌کند.

حمایت‌های اجتماعی و مشارکت مردمی، پایه‌های تاب‌آوری اجتماعی

وی با اشاره به عوامل تقویت‌کننده تاب‌آوری اجتماعی اظهار کرد: حمایت‌های اجتماعی، مشاوره‌ای، فرهنگی و ارزشی در کنار حمایت‌های مادی و تأمین کالا و خدمات مورد نیاز جامعه، از مهم‌ترین عوامل افزایش تاب‌آوری اجتماعی هستند.

مدیرعامل بنیاد همدلان آینده‌نگر ایران ادامه داد: مشارکت اجتماعی نیز نقش تعیین‌کننده‌ای در این زمینه دارد. مشارکت می‌تواند از طریق تقویت ارتباطات مؤثر، تنظیم هیجانات، حل تعارض‌ها، واقع‌بینانه کردن انتظارات، ارتقای عزت‌نفس و رشد فردی، زمینه شکل‌گیری تاب‌آوری اجتماعی را فراهم کند.

شکل‌گیری تاب‌آوری اجتماعی در دوران جنگ، نیازمند پژوهش و تحلیل است

واعظ مهدوی با اشاره به تحولات ناشی از جنگ اخیر گفت: در جریان جنگ تحمیلی اخیر، شاهد شکل‌گیری عرصه گسترده‌ای از تاب‌آوری اجتماعی در کشور بودیم. به اعتقاد من، تمامی صحنه‌ها و جلوه‌های این تاب‌آوری نیازمند مطالعه، تحقیق، تحلیل و مستندسازی هستند.

وی افزود: از استادان و پژوهشگران دعوت می‌کنم هر یک از ابعاد این پدیده را از منظرهای مختلف اجتماعی، فرهنگی، روان‌شناختی و تاریخی مورد بررسی قرار دهند. این موضوع ظرفیت بالایی برای تولید دانش و ارائه الگوهای بومی در حوزه تاب‌آوری اجتماعی دارد.

ضرورت مستندسازی ابعاد انسانی و اجتماعی جنگ

واعظ مهدوی با تأکید بر ضرورت تبیین ابعاد مختلف حوادث جنگ اظهار کرد: یکی از مسئولیت‌های مهم ما، ثبت و تبیین ابعاد انسانی و اجتماعی رخدادهای این دوره است. بسیاری از حوادث تلخ و دردناک رخ‌داده در این مدت هنوز آن‌گونه که باید مورد توجه و بررسی قرار نگرفته‌اند.

وی ادامه داد: حمله به مراکز آموزشی، آسیب دیدن دانش‌آموزان و معلمان و همچنین حوادثی که در برخی نقاط کشور رخ داد، از جمله موضوعاتی است که باید با دقت مستندسازی و تحلیل شود تا ابعاد انسانی این رویدادها برای افکار عمومی و نسل‌های آینده روشن بماند.

واعظ مهدوی خاطرنشان کرد: پژوهشگران، دانشگاهیان و نهادهای علمی می‌توانند نقش مهمی در ثبت، تحلیل و تبیین این رخدادها ایفا کنند و از این طریق به ارتقای آگاهی عمومی و تقویت سرمایه اجتماعی کشور کمک کنند.

مستندسازی جنایت‌ها و خسارت‌های جنگی یک وظیفه علمی و ملی است

واعظ مهدوی با تأکید بر ضرورت ثبت و مستندسازی پیامدهای انسانی و اجتماعی جنگ اظهار کرد: بسیاری از جنایت‌ها و خسارت‌های رخ‌داده در جریان جنگ، اگر به‌درستی مورد پژوهش، مستندسازی و تبیین قرار نگیرند، به مرور زمان به فراموشی سپرده خواهند شد.

وی افزود: امروز درباره برخی حوادث دردناک، از جمله حمله به مراکز آموزشی، زیرساخت‌های غیرنظامی و اماکن عمومی صحبت می‌کنیم، اما اگر این وقایع به موضوع پژوهش، تولید محتوا، مستندسازی، گزارش‌های حقوقی و مقالات علمی تبدیل نشوند، در حافظه تاریخی جامعه کمرنگ خواهند شد.

مدیرعامل بنیاد همدلان آینده‌نگر ایران ادامه داد: حملات انجام‌شده به آثار تاریخی و میراث فرهنگی کشور، مراکز درمانی، کارخانه‌های داروسازی، آمبولانس‌ها، زیرساخت‌های حمل‌ونقل، صنایع تولیدی و سایر مراکز غیرنظامی، هر کدام به‌تنهایی ظرفیت ده‌ها طرح پژوهشی، مقاله علمی، گزارش حقوقی و مستند تخصصی را دارند.

وی خاطرنشان کرد: همچنین اظهارات و مواضعی که درباره نابودی تمدن ایران، بازگرداندن کشور به عصر حجر یا اعمال فشارهای گسترده اقتصادی مطرح شده‌اند، نیازمند بررسی‌های علمی، تاریخی و حقوقی هستند و دانشگاه‌ها می‌توانند در این زمینه نقش مؤثری ایفا کنند.

تجربه پژوهش‌های سردشت نشان داد پیگیری علمی می‌تواند اثربخش باشد

واعظ مهدوی با اشاره به تجربه مطالعات انجام‌شده درباره قربانیان بمباران شیمیایی سردشت گفت: حدود ۲۵ سال است که پژوهش درباره آثار بمباران شیمیایی سردشت را دنبال می‌کنیم و این مسیر هیچ‌گاه متوقف نشده است.

وی افزود: در این سال‌ها به‌صورت مستمر مطالعات مختلفی بر روی مجروحان انجام شده، گروه‌های شاهد و آزمایش تشکیل شده‌اند و نتایج این تحقیقات در قالب ده‌ها مقاله علمی و چندین شماره ویژه از مجلات معتبر بین‌المللی منتشر شده است.

واعظ مهدوی ادامه داد: این تجربه نشان داد که اگر یک موضوع ملی به‌صورت مستمر و علمی دنبال شود، می‌تواند در سطح بین‌المللی نیز مورد توجه قرار گیرد و به تولید دانش معتبر منجر شود.

وی با اشاره به یکی از تجربیات خود در حوزه دیپلماسی علمی اظهار کرد: در مقطعی برخی فضاسازی‌ها درباره کیفیت تولیدات علمی ایران مطرح شده بود. در همان زمان از یکی از سردبیران برجسته نشریات علمی بین‌المللی دعوت شد تا از نزدیک فعالیت‌های پژوهشی کشور را مشاهده کند. نتیجه این بازدید، اصلاح نگاه‌های قبلی و انتشار مطالبی در تأیید ظرفیت‌های علمی ایران بود.

هر یک از پیامدهای جنگ می‌تواند موضوع ده‌ها پژوهش تخصصی باشد

مدیرعامل بنیاد همدلان آینده‌نگر ایران تصریح کرد: هر یک از پدیده‌های اجتماعی، روانی و سلامت‌محور ناشی از جنگ ظرفیت انجام ده‌ها مطالعه علمی را دارند. خوشبختانه امروز گروهی متشکل از ده‌ها استاد دانشگاه و متخصص در حوزه‌های مختلف در حال فعالیت و پژوهش در این زمینه‌ها هستند.

وی افزود: در حوزه‌های گوناگون از جمله خواب، بیماری‌های قلبی، اختلالات غدد، استرس و پیامدهای روانی ناشی از بحران‌ها مطالعات متعددی در حال انجام است که می‌تواند به تولید دانش بومی و تدوین راهکارهای مؤثر برای مدیریت شرایط پس از بحران کمک کند.

شکل‌گیری سرمایه روان‌شناختی؛ یکی از دستاوردهای اجتماعی دوران پس از جنگ

واعظ مهدوی با اشاره به نظریه «سرمایه روان‌شناختی» اظهار کرد: بر اساس دیدگاه فرد لوتانز، سرمایه روان‌شناختی یکی از نسل‌های جدید سرمایه انسانی و اجتماعی محسوب می‌شود و شامل ظرفیت‌هایی است که در شرایط مختلف اجتماعی و روانی در افراد و جوامع شکل می‌گیرد.

وی افزود: چهار مؤلفه اصلی این سرمایه شامل خودکارآمدی، امیدواری، خوش‌بینی و تاب‌آوری یا انعطاف‌پذیری است. این مؤلفه‌ها می‌توانند در شرایط بحرانی به تقویت توان جامعه برای عبور از مشکلات کمک کنند.

گردهمایی‌های مردمی به تقویت تاب‌آوری اجتماعی کمک کرده‌اند

واعظ مهدوی با اشاره به برخی جلوه‌های مشارکت اجتماعی در دوران پس از جنگ گفت: به نظر می‌رسد شکل‌گیری گردهمایی‌های مردمی و حضور اجتماعی شهروندان در فضاهای عمومی، در تقویت سرمایه روان‌شناختی جامعه نقش قابل توجهی داشته است.

وی ادامه داد: این اجتماعات، زمینه تقویت امیدواری، خوش‌بینی، احساس خودکارآمدی و انعطاف‌پذیری را فراهم کرده و در عین حال به کاهش ترس عمومی، افزایش حس مشارکت اجتماعی و تقویت احساس تعلق و همبستگی ملی کمک کرده‌اند.

مدیرعامل بنیاد همدلان آینده‌نگر ایران خاطرنشان کرد: مشارکت در فعالیت‌های جمعی و حماسی می‌تواند به کاهش اضطراب‌های اجتماعی، افزایش اعتماد به نفس عمومی و تقویت حس وطن‌دوستی منجر شود و از این منظر یکی از عوامل مهم شکل‌گیری و تقویت تاب‌آوری اجتماعی در جامعه به شمار می‌آید.

واعظ مهدوی با اشاره به نقش اجتماعات مردمی در تقویت انسجام اجتماعی گفت: در این گردهمایی‌ها برنامه‌های مختلفی از جمله قرائت دعای استغاثه، دعای فرج، برنامه‌های مذهبی و همچنین سرودها و آثار مرتبط با هویت ملی اجرا می‌شود که در مجموع به تقویت هم‌زمان احساس تعلق ملی و باورهای دینی منجر می‌شود.

وی افزود: حتی اقداماتی مانند برافراشتن و به اهتزاز درآوردن پرچم، آثار روان‌شناختی قابل توجهی بر افراد دارد و موجب افزایش شور، انگیزه و برانگیختگی عاطفی در میان مردم می‌شود.

واعظ مهدوی ادامه داد: در این زمینه مطالعات متعددی را بررسی کرده‌ایم و بیش از ۱۰۰ مقاله علمی یافتیم که تأثیر نمادهایی مانند پرچم، آیین‌های جمعی و مناسک هویتی را بر رفتار اجتماعی، احساس تعلق و همبستگی مورد مطالعه قرار داده‌اند. حتی در برخی پژوهش‌ها رفتار هواداران تیم‌های ورزشی و تأثیر نمادهای جمعی بر احساس هویت گروهی بررسی شده است.

افزایش سرمایه اجتماعی از مسیر سرمایه روان‌شناختی

وی خاطرنشان کرد: نتیجه چنین فرآیندهایی کاهش تأثیر تبلیغات یأس‌آفرین، تقویت همبستگی ملی، افزایش سرمایه اجتماعی و ارتقای اعتماد عمومی است. همچنین این فضاها می‌توانند به افزایش آگاهی‌های عمومی درباره مسائل مختلف کشور و منطقه کمک کنند.

مدیرعامل بنیاد همدلان آینده‌نگر ایران افزود: سخنرانی‌ها، نشست‌ها و گفت‌وگوهایی که در این اجتماعات شکل می‌گیرد، زمینه آشنایی بیشتر مردم با تحولات و مسائل مختلف را فراهم می‌کند و همین موضوع در ارتقای آگاهی اجتماعی و افزایش مشارکت عمومی مؤثر است.

جنگ امروز با دوران دفاع مقدس تفاوت‌های اساسی دارد

واعظ مهدوی با اشاره به تفاوت شرایط جنگ کنونی با دوران جنگ ایران و عراق اظهار کرد: در دوران دفاع مقدس، هر فردی که می‌خواست در دفاع از کشور مشارکت کند، می‌توانست به جبهه‌ها اعزام شود؛ اما جنگ‌های امروز ماهیتی متفاوت دارند و عمدتاً مبتنی بر فناوری‌های پیشرفته، توان موشکی و عملیات هوایی هستند.

وی ادامه داد: به همین دلیل از همان روزهای نخست جنگ، افراد بسیاری با ما تماس می‌گرفتند و می‌پرسیدند چه کمکی از دست آن‌ها برمی‌آید. این پرسش نشان می‌داد که انگیزه مشارکت اجتماعی و کمک به کشور در میان مردم بسیار بالاست و باید برای آن سازوکار مناسبی تعریف شود.

تشکیل ستاد پشتیبانی مردمی برای ساماندهی ظرفیت‌های اجتماعی

واعظ مهدوی گفت: در روزهای ابتدایی جنگ، صدها گروه جهادی و مردمی در حوزه‌هایی مانند امدادرسانی، خدمات پشتیبانی و رفع مشکلات ناشی از بحران فعال بودند. برای هماهنگی بهتر این ظرفیت‌ها، با مشارکت مجموعه‌ای از مؤسسات و تشکل‌های مردمی، «ستاد پشتیبانی مردمی دفاع رمضان» شکل گرفت.

وی افزود: نخستین اقدام ما شناسایی ظرفیت‌ها بود. از افراد و مجموعه‌ها می‌خواستیم توانایی‌ها و امکانات خود را اعلام کنند. همزمان نیازهای موجود نیز احصا می‌شد و سپس میان ظرفیت‌ها و نیازها تطبیق صورت می‌گرفت.

مدیرعامل بنیاد همدلان آینده‌نگر ایران ادامه داد: در برخی موارد، نیازها بیش از ظرفیت‌های موجود بود. در چنین شرایطی به سراغ ظرفیت‌یابی فعال رفتیم. برای مثال در روزهای ابتدایی جنگ، گروه‌هایی که در زمینه تعمیر و تأمین شیشه ساختمان‌های آسیب‌دیده فعالیت می‌کردند اعلام کردند که موجودی شیشه به پایان رسیده است. با پیگیری و شناسایی ظرفیت‌های موجود در بخش خصوصی و خیرین، این مشکل در مدت کوتاهی برطرف شد.

نظام پیشنهادها، راهی برای بهره‌گیری از ایده‌های مردمی

واعظ مهدوی اظهار کرد: در ادامه، نظامی برای دریافت و بررسی پیشنهادهای مردمی ایجاد شد. افراد مختلف ایده‌ها و راهکارهای خود را مطرح می‌کردند و بسیاری از این پیشنهادها قابلیت اجرا داشت.

وی افزود: بخشی از این پیشنهادها در جلسات مسئولان اجرایی مطرح شد و برخی نیز به مرحله اجرا رسید. پیشنهادهایی در حوزه حمایت از کودکان آسیب‌دیده، تقویت خدمات درمانی، حمایت از کادر درمان و سایر حوزه‌های مرتبط ارائه شد که آثار مثبتی به همراه داشت.

دیپلماسی مردمی برای روایت مظلومیت ایران

وی با اشاره به اقدامات فرهنگی و رسانه‌ای انجام‌شده گفت: یکی دیگر از مطالبات مردم، کمک به رساندن پیام و روایت ایران به افکار عمومی جهان بود. بسیاری از افراد معتقد بودند که تصویر واقعی حوادث به‌درستی در رسانه‌های بین‌المللی منعکس نمی‌شود.

واعظ مهدوی ادامه داد: در همین راستا مجموعه‌ای از فعالیت‌های فرهنگی، رسانه‌ای و اجتماعی با مشارکت گروه‌های مردمی شکل گرفت. برخی برنامه‌ها با هدف جلب توجه افکار عمومی به آسیب‌های واردشده به مراکز آموزشی، میراث فرهنگی، مراکز درمانی و سایر اهداف غیرنظامی برگزار شد.

وی افزود: بخشی از این برنامه‌ها در اماکن فرهنگی و تاریخی و بخشی دیگر با حضور گروه‌های مختلف اجتماعی و مذهبی برگزار شد تا ابعاد انسانی حوادث و ضرورت توجه به پیامدهای آن برای جامعه جهانی تبیین شود.

تفکیک میان یهودیت و صهیونیسم باید مورد توجه قرار گیرد

واعظ مهدوی با اشاره به دیدگاه برخی چهره‌های مذهبی جامعه یهودیان ایران گفت: در برخی نشست‌ها و بازدیدها، شخصیت‌های مذهبی جامعه کلیمیان نیز حضور داشتند و بر این نکته تأکید می‌کردند که نباید میان دین یهود و جریان صهیونیسم سیاسی خلط شود.

وی خاطرنشان کرد: همان‌گونه که جریان‌های افراطی را نمی‌توان نماینده همه پیروان یک دین دانست، نباید اقدامات و دیدگاه‌های جریان صهیونیسم را معادل آموزه‌های دینی یهودیت تلقی کرد و این موضوع نیازمند تبیین و آگاهی‌بخشی بیشتر است.

دانشگاهیان باید از ظرفیت‌های علمی و بین‌المللی خود برای تبیین واقعیت‌ها استفاده کنند

واعظ مهدوی با اشاره به برخی اقدامات انجام‌شده در حوزه دیپلماسی عمومی و اجتماعی گفت: در این مدت، گروه‌های مختلف تخصصی و مردمی تلاش کردند از مسیرهای گوناگون، آثار و پیامدهای جنگ را برای افکار عمومی تبیین کنند. انجمن‌های علمی با همتایان بین‌المللی خود مکاتبه داشتند، سازمان‌های مردم‌نهاد در حوزه‌های مختلف فعالیت کردند و برخی تجمعات و برنامه‌های تخصصی نیز با هدف جلب توجه افکار عمومی به موضوعات مختلف برگزار شد.

وی افزود: این اقدامات نشان می‌دهد که مشارکت اجتماعی صرفاً به حضور میدانی محدود نمی‌شود و هر فرد یا نهاد می‌تواند متناسب با ظرفیت و توانایی خود در این مسیر نقش‌آفرینی کند.

نقش دانشگاهیان در دوران پساجنگ نیازمند بازتعریف است

مدیرعامل بنیاد همدلان آینده‌نگر ایران با تأکید بر نقش جامعه علمی کشور اظهار کرد: یکی از موضوعاتی که باید مورد بازبینی قرار گیرد، نقش دانشگاهیان و دانشمندان در شرایط پس از جنگ است. دانشگاهیان باید بر اساس مزیت‌ها و توانمندی‌های تخصصی خود وارد عمل شوند.

وی ادامه داد: نقش دانشگاه صرفاً تأمین منابع مالی نیست. کار دانشگاهیان تولید علم، انجام پژوهش، تحلیل علمی مسائل، برقراری ارتباطات علمی بین‌المللی و انتقال واقعیت‌ها به مجامع علمی جهان است. استادان و پژوهشگران می‌توانند از طریق شبکه‌های علمی و ارتباطات بین‌المللی خود، بسیاری از واقعیت‌ها و ابعاد رخدادهای اخیر را برای جامعه علمی جهان تبیین کنند.

«نورواندوکرینولوژی وطن‌پرستی»؛ حوزه‌ای نو برای پژوهش‌های میان‌رشته‌ای

واعظ مهدوی با اشاره به مطالعات خود در حوزه ارتباط علوم زیستی و علوم انسانی گفت: در سال‌های اخیر تلاش کرده‌ایم باب جدیدی از پژوهش را با عنوان «نورواندوکرینولوژی وطن‌پرستی» مورد توجه قرار دهیم؛ موضوعی که به بررسی پایه‌های زیستی، عصبی و هورمونی رفتارهای اجتماعی و ملی می‌پردازد.

وی افزود: این حوزه صرفاً یک بحث پزشکی نیست، بلکه نقطه اتصال علوم زیستی با علوم انسانی و اجتماعی محسوب می‌شود. هر رفتار انسانی در نهایت با تغییراتی در مغز، دستگاه عصبی و سیستم هورمونی همراه است و این تغییرات قابل مطالعه و بررسی علمی هستند.

واعظ مهدوی ادامه داد: پژوهش‌های متعددی در سطح جهان درباره نقش برخی هورمون‌ها و سازوکارهای عصبی در شکل‌گیری رفتارهای اجتماعی، احساس تعلق، همکاری جمعی و همبستگی انجام شده است. این مطالعات می‌توانند به فهم بهتر سازوکارهای شکل‌گیری تاب‌آوری اجتماعی و سرمایه روان‌شناختی کمک کنند.

تاب‌آوری اجتماعی ایران یک موضوع مهم پژوهشی است

وی خاطرنشان کرد: بسیاری از پدیده‌هایی که امروز در جامعه ایران مشاهده می‌کنیم، از جمله افزایش همبستگی اجتماعی، مشارکت عمومی، شکل‌گیری شبکه‌های حمایتی و تبدیل تهدیدها به فرصت‌های اجتماعی، ظرفیت بالایی برای پژوهش و مطالعه دارند.

مدیرعامل بنیاد همدلان آینده‌نگر ایران افزود: آنچه امروز در کشور در قالب تاب‌آوری اجتماعی، سرمایه روان‌شناختی و مشارکت عمومی شکل گرفته، یک تجربه ارزشمند ملی است که باید از ابعاد مختلف مورد تحلیل قرار گیرد و به ادبیات علمی کشور و جهان افزوده شود.

آیین‌ها و مناسک جمعی از ارکان تاب‌آوری اجتماعی ایرانیان هستند

واعظ مهدوی با تأکید بر اهمیت عناصر فرهنگی در تقویت تاب‌آوری اجتماعی گفت: آیین‌ها، مناسک جمعی و سنت‌های فرهنگی ایرانیان بخش جدایی‌ناپذیری از سازوکارهای تاب‌آوری اجتماعی در کشور ما هستند. این مناسک علاوه بر آثار فرهنگی و اجتماعی، ظرفیت‌های قابل توجهی برای تقویت انگیزه، امید، همبستگی و انسجام اجتماعی ایجاد می‌کنند.

وی افزود: مشارکت اجتماعی موجب ارضای نیاز به همکاری، تقویت روحیه اتحاد، کاهش تنش‌ها و انتظارات غیرواقع‌بینانه، افزایش سازگاری اجتماعی، ارتقای امید و در نهایت تقویت تاب‌آوری اجتماعی می‌شود.
فرهنگ ایرانی ـ اسلامی می‌تواند بستر رشد پس از جنگ را فراهم کند

واعظ مهدوی اظهار کرد: شرایط بحران و استرس می‌تواند ظرفیت‌های جدیدی را در جوامع ایجاد کند. مهم آن است که فرهنگ بتواند این ظرفیت‌ها را در مسیر سازندگی، رشد و توسعه هدایت کند.

وی خاطرنشان کرد: ظرفیت‌های زیستی، روانی و اجتماعی شکل‌گرفته در جامعه ایران، هنگامی که با محتوای غنی فرهنگ ایرانی ـ اسلامی همراه شوند، می‌توانند زمینه‌ساز شکوفایی و بالندگی در دوران پساجنگ باشند.

مدیرعامل بنیاد همدلان آینده‌نگر ایران گفت: پایه‌های زیستی و روان‌شناختی مقاومت، ایستادگی و همبستگی اجتماعی که امروز در جامعه مشاهده می‌شود، سرمایه ارزشمندی برای آینده کشور است و امید می‌رود این ظرفیت‌ها بتوانند زمینه‌ساز تحولات مثبت و سازنده در دوران پس از جنگ شوند.

*