زوج‌های جوان در صف مسکن استیجاری؛ وعده‌ای واقعی یا رویایی تکراری؟

به گزارش صنعت نیوز، وزارت راه و شهرسازی از آغاز قریب‌الوقوع ثبت‌نام طرح مسکن استیجاری خبر داد و اعلام کرد ‏زوج‌های جوان فاقد مسکن در دهک یک تا ۶ که کمتر از ۵ سال از ازدواجشان گذشته، می‌توانند ثبت‌نام کنند‎.‎

بازار مسکن در ایران طی سال‌های اخیر به‌صورت مستمر با رشد قیمت، کاهش قدرت خرید و جهش شدید اجاره‌بها ‏مواجه بوده است؛ روندی که به‌ویژه در کلان‌شهرها مانند تهران، مشهد و اصفهان به نقطه‌ای رسیده که عملاً بخش ‏قابل توجهی از زوج‌های جوان و خانوارهای کم‌درآمد را از امکان خرید یا حتی اجاره مسکن مناسب خارج کرده است. ‏افزایش فاصله میان درآمد و هزینه مسکن باعث شده تأمین سرپناه به یکی از اصلی‌ترین چالش‌های اقتصادی و ‏اجتماعی دهه اخیر تبدیل شود‎.‎

در چنین شرایطی، دولت و وزارت راه و شهرسازی با هدف کاهش فشار بازار اجاره و افزایش دسترسی گروه‌های هدف ‏به مسکن، اجرای طرح «مسکن استیجاری» را در دستور کار قرار داده‌اند؛ طرحی که بر اساس آن، دولت و نهادهای ‏مرتبط موظف به تأمین و عرضه واحدهای اجاره‌ای با نرخ کنترل‌شده برای اقشار مشخص از جمله زوج‌های جوان ‏هستند‎.‎

بر اساس اعلام مسئولان، در فاز نخست اجرای این سیاست، تأمین ۱۰ هزار واحد مسکن استیجاری برای زوج‌هایی ‏که کمتر از ۵ سال از ازدواج آن‌ها گذشته در دستور کار قرار گرفته است؛ اقدامی که به گفته وزارت راه و شهرسازی ‏می‌تواند بخشی از فشار تقاضا در بازار اجاره را کاهش دهد و به تنظیم نسبی این بازار کمک کند‎.‎

ورود دولت به بازار اجاره؛ ۵ هزار واحد تأمین شد

در همین زمینه، فرزانه صادق، وزیر راه و شهرسازی می‌گوید: تاکنون حدود ۵ هزار واحد مسکن استیجاری تأمین شده ‏و این مسیر با هدف تسهیل دسترسی مردم، به‌ویژه دهک‌های پایین، به مسکن ادامه دارد‎.‎

وی تاکید کرد که دولت در جهت پاسخگویی هرچه بهتر به نیاز مردم در حوزه مسکن، اجرای قانون مسکن استیجاری را ‏در دستور کار قرار داده است؛ قانونی که سال‌ها وجود داشت اما به سمت اجرای آن حرکت نشده بود. اگر قرار است ‏دولت در حوزه تسهیل دسترسی به مسکن پاسخگو باشد، باید برای شرایط امروز کلان‌شهرها برنامه‌ریزی کند، چرا که ‏در بسیاری از موارد امکان خانه‌دار شدن برای دهک‌های پایین فراهم نیست، اما این موضوع به معنای آن نیست که ‏دولت اقدامی انجام ندهد‎.‎

صادق یادآور شد: در کلان‌شهرها محدودیت‌های جدی در حوزه زمین و همچنین ملاحظات مربوط به عدم تمرکز وجود ‏دارد و همین موضوع دسترسی به زمین را دشوار کرده است. بر همین اساس، با مصوبه شورای‌عالی مسکن، اجرای ‏طرح مسکن استیجاری در قالب یک گام ۱۰ هزار واحدی آغاز شد؛ هرچند هنوز به این عدد نرسیده‌ایم و در این مدت ‏نیز اتفاقات و شرایط خاصی وجود داشته است‎.‎

وی گفت: بخشی از پاسخ به نیاز بازار مسکن، توسعه مسکن استیجاری است و دولت این مسیر را از خود آغاز کرده ‏تا اگر در روند اجرا چالش یا مسئله‌ای وجود داشت، از طریق تجربه عملی و رفع خطاها، مسیر برای اجرای گسترده‌تر ‏هموار شود‎.‎

وزیر راه و شهرسازی با بیان اینکه فاصله میان هدف‌گذاری ۱۰ هزار واحدی با نیاز چندصد هزار واحدی بازار اجاره ‏همچنان زیاد است، گفت: بخش خصوصی، پیمانکاران و سایر فعالان حوزه مسکن باید در این مسیر نقش‌آفرینی کنند ‏و دولت نیز با واگذاری زمین، ارائه تسهیلات و استفاده از روش‌های مختلف حمایتی، سهم اصلی خود را ایفا خواهد ‏کرد‎.‎

عضو کابینه دولت چهاردهم در پایان خاطرنشان کرد: اجرای این سیاست از سوی دولت آغاز شده و براساس آخرین ‏آمار، تقریباً به نیمی از تعهد تعیین‌شده از سوی شورای‌عالی مسکن رسیده‌ایم‎.‎

چالش تأمین مالی؛ نقطه ابهام اصلی طرح

در همین راستا، خشایار باقرپور، رئیس اتحادیه تعاونی‌های عمرانی تهران در گفتگو با خبرنگار مهر گفت: مسکن ‏استیجاری به لحاظ ماهیت، طرحی بسیار مطلوب است؛ زیرا هدف آن تأمین واحدهایی با قیمت‌های کنترل‌شده و ‏متناسب با تورم مهارشده برای مصرف‌کننده است. اما پرسش اصلی این است که این واحدها قرار است با چه منبع ‏مالی تولید شوند؟

وی ادامه داد: اگر دولت بخواهد این واحدها را از محل بودجه عمومی تأمین کند، با توجه به ناترازی فعلی بودجه، ‏تحقق آن بسیار بعید است. منابع دولتی محدود است و امکان سرمایه‌گذاری گسترده در چنین طرحی وجود ندارد‎.‎

باقرپور همچنین با اشاره به تجربه طرح‌های قبلی مسکنی از جمله نهضت ملی مسکن و مسکن مهر افزود: اگر تولید ‏این واحدها از طریق منابع بانکی انجام شود، باید توجه داشت که حتی در نهضت ملی مسکن نیز بانک‌ها به تعهدات ‏خود عمل نکرده و تسهیلات بلندمدت وعده‌داده‌شده به متقاضیان به‌طور کامل اختصاص نیافت. بنابراین انتظار تأمین ‏منابع مالی پایدار از شبکه بانکی برای مسکن استیجاری نیز واقع‌بینانه نیست‎.‎

رئیس اتحادیه تعاونی‌های عمرانی تهران، با تأکید بر نقش بخش خصوصی در موفقیت طرح مسکن استیجاری گفت: ‏بخش خصوصی با توجه به ریسک‌های بالای طرح و بازده پایین اقتصادی، تمایلی به ورود ندارد. سرمایه‌گذار باید ‏سرمایه کلان خود را در پروژه‌ای حبس کند که سال‌به‌سال دچار استهلاک می‌شود و هزینه‌های نگهداری، بازسازی و ‏ارتقای آن نیز بر دوش او است، در حالی که بازده اقتصادی طرح پایین و غیرقابل‌توجیه است‎.‎

وی در پایان خاطرنشان کرد: بنابراین، به نظر می‌رسد طرح مسکن استیجاری بدون تأمین منابع مالی مشخص و ‏پایدار، همانند طرح‌های پیشین با شکست مواجه شود‎.‎

ثبت‌نام زوج‌های جوان در مسیر اجرا

در بخش دیگری از این سیاست، حبیب‌اله طاهرخانی، معاون مسکن و ساختمان وزارت راه و شهرسازی از آغاز ‏قریب‌الوقوع ثبت‌نام طرح مسکن استیجاری زوج‌های جوان خبر داد و اعلام کرد که زوج‌هایی که کمتر از پنج سال از ‏ازدواج آن‌ها گذشته و در دهک‌های درآمدی ۱ تا ۶ قرار دارند، مشمول این طرح خواهند بود‎.‎

طاهرخانی همچنین تأکید کرده است که یکی از موضوعات مهم در اجرای طرح مسکن استیجاری زوج‌های جوان، تأکید ‏بر تکمیل و قابل سکونت بودن واحدها از نظر تجهیزاتی از جمله کابینت، پکیج، رادیاتور و سایر امکانات داخلی است‎.‎

معاون مسکن و ساختمان وزارت راه و شهرسازی با اشاره به تأمین تعداد قابل توجهی واحد استیجاری در فاز نخست ‏این طرح در کلانشهرهایی مانند تهران و مشهد و همچنین شهرهای جدید، می‌گوید: استان‌ها و شهرهای جدید باید ‏تمرکز خود را بر تجهیز واحدها قرار دهند تا این واحدها در کوتاه‌ترین زمان ممکن در بازار اجاره عرضه شوند‎.‎

فرصت یا تکرار تجربه‌های گذشته؟

با توجه به شرایط فعلی بازار مسکن، اجرای طرح مسکن استیجاری می‌تواند یکی از ابزارهای مهم دولت برای مدیریت ‏بحران اجاره و حمایت از زوج‌های جوان باشد. با این حال، تجربه طرح‌های پیشین نشان می‌دهد که موفقیت چنین ‏سیاست‌هایی به شدت وابسته به تأمین مالی پایدار، مشارکت واقعی بخش خصوصی و اجرای دقیق سازوکارهای ‏اجرایی است‎.‎

کارشناسان معتقدند در صورت نبود یک مدل اقتصادی شفاف و پایدار، این طرح نیز ممکن است با سرنوشت مشابه ‏طرح‌های قبلی مواجه شود. در مقابل، اگر دولت بتواند از ابزارهای نوین مالی، مدل‌های اجاره بلندمدت و مشوق‌های ‏سرمایه‌گذاری استفاده کند، مسکن استیجاری می‌تواند به یکی از ستون‌های اصلی سیاست‌گذاری مسکن در کشور ‏تبدیل شود.‏

*