کنکور زیر سایه صلح، جنگ و استرس

ماه‌های منتهی به کنکور برای بسیاری از دانش‌آموزان، فقط فصل درس خواندن نیست، دوره‌ای از اضطراب، بی‌خوابی و فشار روانی است که گاهی از توان یک نوجوان فراتر می‌رود، رقابت سنگین، انتظار خانواده‌ها و ترس از شکست، حالا کنکور را از یک آزمون علمی به بحرانی روانی برای هزاران داوطلب تبدیل کرده است و استرس آنان در سایه جنگ و صلح بیشتر از گذشته است.

شب‌های طولانی و پراضطراب، نور کم‌رنگ چراغ مطالعه، فنجان‌های سردشده چای روی میز و چشم‌هایی که ساعت‌ها میان خطوط کتاب و تست‌ها سرگردان مانده‌اند، این روزها تصویر آشنای بسیاری از خانه‌هایی است که فرزند کنکوری دارند، روزهایی که برای عده‌ای باید سرشار از امید، انگیزه و تلاش برای ساختن آینده باشد، اما در عمل به دوره‌ای از خستگی روانی، استرس مداوم و نگرانی بی‌پایان تبدیل شده است.

نوجوانانی که هنوز درگیر دغدغه‌های ساده سن‌ و سال خود هستند، حالا زیر بار سنگین رقابتی نفس‌گیر قرار گرفته‌اند، رقابتی که گاهی چنان بزرگ و ترسناک تصویر می‌شود که مرز میان تلاش برای موفقیت و فرسودگی روحی را از بین می‌برد، سایه جنگ و نامشخص بودن زمان برگزاری کنکور نیز این اضطراب و فرسودگی را افزایش داده است.

کنکور در سال‌های اخیر دیگر فقط یک آزمون علمی نیست، بلکه به میدان فشاری همه‌ جانبه تبدیل شده که دانش‌آموز باید همزمان با درس خواندن، اضطراب آینده، نگرانی از قضاوت اطرافیان، مقایسه شدن با دیگران و ترس از شکست را نیز تحمل کند، بسیاری از داوطلبان، ماه‌ها پیش از برگزاری آزمون، زندگی عادی خود را کنار می‌گذارند. تفریح، خواب کافی، روابط اجتماعی و حتی آرامش روانی، نخستین قربانیان این مسیر فرسایشی می‌شوند، ساعت‌های طولانی مطالعه، شرکت در کلاس‌های متعدد، آزمون‌های آزمایشی پی‌ در پی و حجم انبوه توقعات، شرایطی را ایجاد کرده که برخی نوجوانان احساس می‌کنند ارزش و آینده‌ آن‌ها تنها به رتبه‌ای وابسته است که در یک آزمون چندساعته به دست می‌آورند.

در این میان، خانواده‌ها نیز ناخواسته به بخشی از این فشار روانی تبدیل می‌شوند. مقایسه فرزندان با رتبه‌های برتر، یادآوری مداوم هزینه کلاس‌ها و انتظاراتی که گاه فراتر از توان یک نوجوان است، اضطراب را چند برابر می‌کند.

بسیاری از دانش‌آموزان از ترس ناامید کردن خانواده یا عقب ماندن از رقبا، حتی فرصت بیان خستگی‌ها و نگرانی‌های خود را ندارند، این فشارها در حالی ادامه دارد که کارشناسان حوزه روان‌شناسی و آموزش بارها نسبت به افزایش اضطراب، افسردگی، بی‌خوابی و فرسودگی ذهنی میان داوطلبان کنکور هشدار داده‌اند، نسلی که بیش از آن که از درس و یادگیری لذت ببرد، زیر سایه ترس از آینده و نتیجه یک آزمون سرنوشت‌ساز زندگی می‌کند.

شاید مهم‌ترین پرسش این روزها این باشد که آیا موفقیت تحصیلی باید تا این اندازه با اضطراب و فشار روانی همراه باشد؟ آیا آینده نوجوانان باید تنها در چند ساعت آزمون خلاصه شود؟ پرسش‌هایی که پاسخ به آن‌ها، بیش از هر زمان دیگری ضروری به نظر می‌رسد؛ چرا که پشت هر رتبه و هر کارنامه، نوجوانی ایستاده که بیش از هر چیز به آرامش، امید و حمایت نیاز دارد.

دانش آموزان کنکوری از پیگیری بیش‌ز حد اخبار اجتناب کنند

مهرداد رضاپور، روانشناس کودک و نوجوان، در خصوص اضطراب پیش از کنکور دانش‌آموزان در شرایط کنونی، اظهار کرد: استرس پیش از کنکور موضوعی طبیعی است، اما در شرایط خاصی مانند جنگ، بحران‌های اجتماعی و حوادث طبیعی، این استرس می‌تواند افزایش پیدا کند و موجب به‌ هم‌ ریختگی روانی دانش‌آموزان شود، در چنین شرایطی علاوه بر اضطراب، احساس ترس، بی‌ثباتی و بی‌تمرکزی نیز در دانش‌آموزان ایجاد می‌شود و گاهی به‌دلیل پیامدهای وقایع رخ‌داده، حس ناامیدی در آن‌ها شکل می‌گیرد.

وی افزود: این وضعیت شرایطی را ایجاد می‌کند که دانش‌آموزان، خانواده‌ها و اطرافیان باید اقداماتی انجام دهند تا میزان اضطراب کاهش پیدا کند و دانش‌آموزان بتوانند آمادگی بهتری برای کنکور داشته باشند.

رضاپور بیان کرد: اضطراب امتحان می‌تواند شرایط خاصی را در نوجوانان ایجاد کند، از جمله افزایش نشخوار فکری، ترس از ارزیابی منفی و نگرانی ناشی از کمال‌گرایی‌هایی که گاهی از سوی والدین به فرزندان تحمیل می‌شود و همین عوامل سطح اضطراب امتحان را افزایش می‌دهد.

وی درباره راهکارهای کاهش اضطراب دانش‌آموزان، گفت: داشتن برنامه مطالعاتی منعطف می‌تواند به کاهش اضطراب کمک کند، دانش‌آموزان در شرایط بحران باید دیدگاهی واقع‌بینانه داشته باشند، زیرا ممکن است به‌دلیل اتفاقات پیش‌بینی‌نشده، برنامه‌ریزی‌ها دقیقاً مطابق انتظار پیش نرود، به همین دلیل، برنامه‌ریزی منعطف باعث می‌شود در صورت تغییر شرایط، دانش‌آموز دچار آشفتگی و به‌هم‌ریختگی نشود.

این روانشناس کودک و نوجوان ادامه داد: بهتر است دانش‌آموزان کمتر به سمت پیگیری اخبار، به‌ویژه اخبار منفی و حوادث ناگوار، بروند، زیرا دنبال کردن مداوم اخبار می‌تواند سطح اضطراب را افزایش داده و احساس ترس، یأس و ناامیدی را در آن‌ها تقویت کند، هرچه دانش‌آموزان کمتر درگیر اخبار باشند، به کاهش اضطراب آن‌ها کمک بیشتری می‌شود.

رضاپور توضیح داد: استفاده از روش‌های آرام‌سازی نیز در کاهش اضطراب مؤثر است، برای مثال تکنیک‌های ساده‌ای مانند تنفس عمیق و آهسته، به‌گونه‌ای که فرد هر ساعت بین ۲۰ تا ۳۰ ثانیه تنفس عمیق انجام دهد، می‌تواند میزان استرس و اضطراب را کاهش دهد.

وی افزود: ورزش‌های سبک مانند پیاده‌روی روزانه، تمرین‌های ذهن‌آگاهی و مدیتیشن نیز در ایجاد آرامش و کاهش استرس دانش‌آموزان مؤثر است.

این روانشناس کودک و نوجوان تصریح کرد: خواب و تغذیه مناسب از نکات بسیار مهم برای دانش‌آموزان است، اگر دانش‌آموزان حداقل هشت ساعت خواب کافی داشته باشند و در فواصل مطالعه، به‌طور مثال هر ۴۵ دقیقه تا یک ساعت، بین ۱۵ تا ۲۰ دقیقه استراحت کنند، آمادگی ذهنی آن‌ها برای ادامه مطالعه حفظ شده و اضطرابشان نیز کاهش پیدا می‌کند.

رضاپور گفت: گاهی لازم است دانش‌آموزان فرصتی داشته باشند تا درباره نگرانی‌ها، اضطراب‌ها و ابهامات ذهنی خود با خانواده و دوستان صحبت کنند، زیرا این گفت‌وگوها می‌تواند در کاهش استرس آن‌ها مؤثر باشد.

وی با اشاره به نقش والدین در مدیریت اضطراب فرزندان، بیان کرد: والدین باید تمرکز خود را بر روند تلاش فرزندان قرار دهند، نه صرفاً نتیجه و رتبه کنکور، زیرا توجه بیش از حد به نتیجه، اضطراب و نگرانی دانش‌آموز را افزایش می‌دهد.

این روانشناس کودک و نوجوان افزود: والدین باید از مقایسه فرزند خود با دیگران پرهیز کنند، چرا که این موضوع می‌تواند اضطراب دانش‌آموزان را بیشتر کند.

رضاپور ادامه داد: والدین باید احساس توانمندی و کارآمدی را در فرزندان خود تقویت کنند و با جملاتی مانند تو می‌توانی و توان عبور از این مرحله را داری، اعتماد به‌ نفس آن‌ها را افزایش دهند.

وی اظهار کرد: والدین همچنین باید از نصیحت کردن بیش از حد فرزندان خودداری کنند، زیرا این موضوع می‌تواند موجب افزایش نگرانی و اضطراب در دانش‌آموزان شود.

این روانشناس کودک و نوجوان توضیح داد: خانواده‌ها باید فضای آرام و ثبات عاطفی را در خانه فراهم کنند تا خانه محیطی امن برای مطالعه، استراحت و تمرکز فرزندان باشد.

رضاپور گفت: والدین در مدیریت زمان نیز باید به فرزندان کمک کنند تا زمان مناسبی برای خواب، ورزش و استراحت داشته باشند، زیرا مجموعه این فعالیت‌ها می‌تواند شرایط روحی و روانی بهتری برای دانش‌آموزان ایجاد کرده و اضطراب آن‌ها را کاهش دهد.

وی با اشاره به نقش دانشجویان موفق در کاهش اضطراب دانش‌آموزان بیان کرد: دانشجویان موفق می‌توانند الگوهای مناسبی برای دانش‌آموزان باشند و از طریق انتقال تجربه، امید و انگیزه را در آن‌ها تقویت کنند. بیان تجربه‌های موفق از سوی این افراد می‌تواند به‌عنوان راهنما برای دانش‌آموزان عمل کند.

این روانشناس کودک و نوجوان در پایان تأکید کرد: حمایت روانی، ایجاد امید و انگیزه، راهنمایی از سوی خانواده، دوستان و اطرافیان و همچنین تمرکز دانش‌آموز بر درس، می‌تواند نقش مهمی در آمادگی برای کنکور و کاهش اضطراب داشته باشد. ایجاد امید، آرامش، برنامه‌ریزی واقع‌بینانه و استفاده از حمایت‌های اجتماعی، از بهترین راهکارها برای کاهش اضطراب دانش‌آموزان در این دوران است.

*