چرا اروپا در رقابت هوش مصنوعی شکست خورد؟

دومین بحران انرژی اروپا در چهار سال گذشته، دوباره قیمت برق و گاز را افزایش داده و با تضعیف رقابت‌پذیری صنعتی، جذابیت این منطقه را برای سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی و مراکز داده در مقایسه با آمریکا و چین، کمتر کرده است.

به گزارش ایسنا، هزینه‌های انرژی در اروپا بسیار بیشتر از آمریکا یا آسیا است و پایداری شبکه آنقدر شکننده و نیازمند نوسازی و ارتقاء است که بسیاری از کشورهای اروپایی از رقابت برای میزبانی مراکز جدید داده خارج شده‌اند. بعلاوه، شبکه از قبل متراکم اروپا به این معنی است که اتصال اتصالات جدید به شبکه در برخی مناطق می‌تواند تا ۱۰ سال طول بکشد. در دنیای هوش مصنوعی که در آن پیشرفت‌ها با چند روز اندازه‌گیری می‌شوند، ۱۰ سال زمان، یک هزاره محسوب می‌شود.

افزایش شدید هزینه‌های انرژی در اروپا

اروپا از سال ۲۰۲۲ که بحران انرژی پس از آغاز جنگ روسیه در اوکراین، هزینه‌های گاز و برق را افزایش داد، با دست دادن رقابت‌پذیری تدریجی خود مواجه شد. پس از دو سال ثبات نسبی در قیمت‌ها، بحران جدید انرژی دوباره هزینه‌های انرژی اروپا را افزایش داده است.

صنایع انرژی‌بر در اروپا بار دیگر تحت تاثیر افزایش قیمت گاز و برق قرار گرفته‌اند. توسعه‌دهندگان مراکز داده انرژی‌بر و زیرساخت‌های هوش مصنوعی، هنگام انتخاب مناطقی برای استقرار توسعه‌های جدید خود، علاوه بر جغرافیا، هزینه‌های برق و فشارهای تورمی را نیز در نظر می‌گیرند. و اروپا به ندرت اولین انتخاب است.

قیمت برق در سطح جهانی به دلیل بازگشت تقاضا در اقتصادهای توسعه‌ یافته پس از سال‌ها رکود، در حال افزایش است، اما قیمت‌ها در اروپا از قیمت‌های آمریکا یا چین، بسیار بیشتر است.

آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) در گزارش سالانه برق ۲۰۲۶ خود در اوایل امسال اعلام کرد که سال گذشته، پیش از آنکه هیچ نشانه‌ای مبنی بر احتمال بسته شدن تنگه هرمز برای ماه‌ها وجود داشته باشد، قیمت برق برای صنایع انرژی‌بر در اتحادیه اروپا همچنان بالا بود.

این آژانس چند هفته قبل از آغاز جنگ تحمیلی علیه ایران، اعلام کرد که قیمت برق اتحادیه اروپا دوباره به طور متوسط ‌بیش از دو برابر سطح آمریکا و تقریبا ۵۰ درصد بالاتر از قیمت برق در چین بود؛ وضعیت مشابه سال ۲۰۲۴ که فشار رقابتی را بر صنایع انرژی‌بر این بلوک افزایش می‌دهد.

میانگین قیمت عمده‌فروشی برق اتحادیه اروپا در سال ۲۰۲۵ با حدود ۱۰ درصد افزایش نسبت به سال قبل، به حدود ۹۵ دلار در هر مگاوات ساعت رسید که با افزایش ۹ درصدی قیمت گاز طبیعی هاب تی‌تی‌اف هلند مطابقت دارد. میانگین قیمت عمده‌فروشی برق اتحادیه اروپا در میان بازارهایی که آژانس بین‌المللی انرژی در سال ۲۰۲۵ تجزیه و تحلیل کرده است، بالاترین قیمت را داشت و تقریبا دو برابر آمریکا و هند و به طور قابل توجهی بالاتر از سطح استرالیا (۶۵ درصد بالاتر) و ژاپن (۲۵ درصد بالاتر) بود. افزایش قیمت گاز در اروپا، فشار رو به بالایی را بر معاملات آتی برق در سال ۲۰۲۵ وارد کرد.

قیمت برق امسال پس از تجاوز آمریکایی صهیونی به ایران و حذف ناگهانی حدود ۲۰ درصد از جریان جهانی گاز مایع (ال‌ان‌جی) که به افزایش عمده دیگری در قیمت گاز و برق در اروپا منجر شد، دوباره صعود کرد.

کمیسیون اروپا در تلاش است تا برنامه‌هایی را برای جداسازی بیشتر قیمت برق از قیمت گاز اجرا کند. اما واقعیت در بحبوحه بدترین اختلال بازار نفت و گاز تاکنون این است که قیمت برق اروپا ارتباط نزدیکی با قیمت گاز دارد و با وجود افزایش انرژی‌های تجدیدپذیر، قیمت عمده فروشی برق در مقایسه با آمریکا و چین - رقبای اصلی در رقابت هوش مصنوعی - بسیار بالاتر است.

صدرنشینی آمریکا در تقاضای مراکز داده برای برق

سازمان بین‌المللی مراکز داده (IDCA) در گزارشی در اوایل ماه جاری اعلام کرد در حال حاضر، مراکز داده حدود ۲ درصد از برق جهان را مصرف می‌کنند که نسبت به ۱.۷ درصد در سال ۲۰۲۴ و ۱.۹ درصد در اواسط سال ۲۰۲۵ افزایش یافته است.

آمریکا با ۴۳ درصد از مصرف جهانی، بزرگترین مرکز داده جهان است. مراکز داده حدود ۶ درصد از برق این کشور را مصرف می‌کنند.

پس از آمریکا، چین با ۸.۵ گیگاوات مصرف برق و ۰.۸ درصد از برق کشور قرار دارد. آلمان، بزرگترین اقتصاد اتحادیه اروپا، با ۵.۵ گیگاوات مصرف برق، ۹.۵ درصد از برق کشور را مصرف می‌کند.

قیمت‌های بالاتر انرژی در آلمان و همچنین در انگلیس می‌تواند توسعه‌دهندگان جدید مراکز داده را دلسرد کند.

کریس سیپل، معاون رئیس بخش برق و انرژی‌های تجدیدپذیر شرکت وود مکنزی، به شبکه سی‌ان‌بی‌سی گفت: اروپا در سه جبهه کلیدی در حال شکست در رقابت هوش مصنوعی است. یکی هزینه انرژی، دوم موقعیت جغرافیایی شرکت‌هایی که مراکز داده را توسعه می‌دهند و سوم سرعت ورود به بازار یعنی مدت زمانی که برای ساخت زیرساخت‌ها و اتصال لازم است.

علاوه بر این، تحقیقات جدید شرکت CBRE در هفته گذشته نشان داد که هزینه تامین ظرفیت مراکز داده در پنج بازار بزرگ اروپا (فرانکفورت، لندن، آمستردام، دوبلین و پاریس) - به طور متوسط ‌۱۲ درصد در سال ۲۰۲۶ افزایش خواهد یافت که ناشی از محدودیت‌های عرضه و افزایش هزینه‌های توسعه است.

بر اساس گزارش اویل پرایس، همه مناطق اروپا از نظر دسترسی به بازارهای برق و هزینه‌های انرژی یکسان نیستند. تحلیلگران به مزیت نسبی بازارهای شمال اروپا - نروژ، سوئد و دانمارک - و همچنین فرانسه اشاره می‌کنند که هزینه‌های برق به اندازه سایر نقاط اروپا بالا نیست. کشورهای شمال اروپا دارای نیروگاه‌های برق آبی بزرگ و سایر انرژی‌های تجدیدپذیر هستند، در حالی که فرانسه در تولید انرژی هسته‌ای در اروپا پیشرو است. این بدان معناست که گاز نقش بسیار کمی در سیستم برق و مکانیسم‌های قیمت‌گذاری ایفا می‌کند و تا حد زیادی این بازارها را از افزایش قیمت سوخت‌های فسیلی مصون نگه می‌دارد.

*