اعتراض به حضور پلتفرم‌ها در نمایشگاه کتاب!

یک ناشر نسبت به حضور پلتفرم‌های فروش کتاب در نمایشگاه مجازی اعتراض دارد و می‌گوید: این پلتفرم‌ها نیازی به حمایت و سوبسید دولت ندارند.

مصطفی قاجار - مدیر انتشارات شمعدونی - در گفت‌وگو با ایسنا با انتقاد به حضور پلتفرم‌های دیجیتال در هفتمین دوره نمایشگاه مجازی کتاب، اظهار کرد: حضور پلتفرم‌های الکترونیک کتاب در نمایشگاه مجازی امسال، اقدامی نامناسب و نادرست بود که سبب تضعیف ناشران و کاهش بسیار شدید فروش آن‌ها در نمایشگاه امسال شده است. شایسته بود که ناشران کتاب‌های الکترونیک و صوتی در نمایشگاه شرکت می‌کردند؛ نه آنکه پلتفرم‌های الکترونیک محصولات ناشران را در همان صفحه عرضه کنند. به طور مثال اگر شما کتابی را جستجو کنید، در صفحه جستجو به چندین نتیجه از همان کتاب برخورد می‌کنید که پلتفرم‌ها همان کتاب ناشر را به صورت الکترونیک و یا میکروبوک و صوتی با قیمت‌هایی بسیار اندک ارائه کرده‌اند.

این کارشناس حوزه کتاب با اشاره به فرق بین پلتفرم و ناشر الکترونیک، گفت: ناشر الکترونیک یعنی کسی که کتابی را به صورت ای‌پاب (epub) یا pdf عرضه می‌کند یا اینکه کتاب صوتی را تولید کرده است و حالا می‌خواهد کتاب صوتی را عرضه کند اما چیزی که در نمایشگاه کتاب شاهد آن هستیم این است که «پلتفرم» که در حقیقت محل عرضه و فروش کتاب‌های الکترونیک و صوتی است اما در نمایشگاه مجازی کتاب به عنوان ناشر الکترونیک و صوتی شرکت داده شده است و دارد در نمایشگاه می‌فروشد.

او در ادامه بیان کرد: فرضاً ناشری کتابی را تولید کرده و نسخه چاپی آن را در نمایشگاه می‌فروشد. پلتفرم نیز همان کتاب را که ناشرش شخص دیگری است به صورت الکترونیکی و با قیمت پایین‌تر عرضه می‌کند. خب اینجا دو اتفاق می‌افتد؛ اول اینکه انگار ناشر، رقیب خودش شده است. شما داخل یک صفحه از یک کتاب هم نسخه چاپی و هم نسخه‌های الکترونیک با قیمت پایین‌تر می‌بینید. این باعث می‌شود که مخاطب دچار اشتباه شود و با خود بگویید به جای نسخه ۵۰۰ هزار تومانی، نسخه ۱۰۰ هزار تومانی را بخرم اما ممکن است نداند از یک پلتفرم دارد خریداری می‌کند. مشکل بعدی این است زمانی که تفاوت قیمت بسیار است، ناشر چاپی به شدت دچار افت فروش می‌شود. نسبت به سال گذشته فروشمان حدود یک پنجم شده است؛ یعنی کاهش بسیار شدیدی داشته زیرا مخاطب قیمت‌ها را می‌بیند، مقایسه می‌کند.

قاجار با بیان اینکه پلتفرم‌ها مشکلی برای عرضه آثارشان ندارند، خاطرنشان کرد: یکی از فلسفه‌های وجودی نمایشگاه مجازی و حضوری در این سال‌ها کمک به ناشر بود تا بتوانند کتاب‌های خود را عرضه کنند و نقدینگی‌ای برای چاپ کتاب در طول سال به دست بیاورند. چرا این اتفاق می‌افتد؟ اولا سیستم توزیع کتاب ما ایراد دارد و در وهله بعد در این وضعیت تورمی و افزایش قیمت کاغذ که حدودا چهار تا پنج برابر شده، ناشر نمی‌تواند که کتاب‌های خود را چکی، آن هم با چک‌های بلند مدت بفروشد. در واقع با این وضعیت تورم فروش کتاب به این صورت هیچ عایدی و سودی برای ناشر ندارد. تورم و افزایش چندبرابری قیمت کاغذ ناشر را دچار مشکل کرده است و حالا در این وضعیت به جای اینکه به ناشر کمک کنند، آن‌ها تضعیف می‌شوند.

او در ادامه با بیان اینکه ناشران با قیمت‌های فعلی کاغذ توانایی چاپ کتاب جدید و حتی تجدید چاپ کتاب‌های خود را ندارند، اظهار کرد: ناشران با حضور در نمایشگاه مجازی و فروش کتاب‌هایی که در انبار داشتند به دنبال نقدیندگی بودند اما با این تصمیم مسئولان، پلتفرم‌ها رقیب کتاب‌های چاپی شده‌اند. پلتفرم‌ها نیازی به چنین سوبسید و حمایت‌های دولتی ندارند؛ زیرا مردم می‌توانند در طول سال به صورت اینترنتی کتاب بخرند، بدون واسطه با مخاطبان در تماس باشند و هر موقع از سال که اراده کنند، می‌توانند تخفیف‌های ۵۰ تا ۹۰ درصد برای مخاطبان خود درنظر بگیرد. بنابراین نیازی به حضور پتلفرم‌ها در نمایشگاه نیست. کسی که دوست دارد کتاب صوتی و الکترونیک بخرد در طول سال می‌تواند آن‌ها را خریداری کند. در طول جنگ پلتفرم‌ها اصلاً به مشکلی بر نخوردند و حتی فروششان چند برابر شد.

در این زمینه بیشتر بخوانید:

چالش‌های نمایشگاه مجازی کتاب!

این فعال حوزه کتاب با اشاره به اینکه ناشران از پلتفرم‌ها حمایت می‌کنند اما الان مسئله اصلی این است که در این وضعیت پلتفرم‌ها نیازی به حمایت ندارند، توضیح داد: به نظر می‌رسد به‌ نوعی درآمدزایی از پلتفرم‌ها فکر کرده‌اند و اینجا را محلی برای درآمدزایی ‌دیده‌اند؛ در حقیقت رویه و شعار نمایشگاه این است که داریم از ناشران حمایت می‌کنیم؛ در صورتی که نه‌تنها از ناشران حمایت نمی‌شود بلکه سیاست‌گذاری نمایشگاه به شکلی است که به درآمدزایی از پلتفرم‌های الکترونیکی چشم دوخته‌اند.

قاجار با اشاره به اینکه نمایشگاه مجازی بدون اطلاع پیشینی برگزار شد، گفت: اوایل اردیبهشت ماه به یک‌باره اعلام شد می‌خواهیم نمایشگاه را برگزار کنیم؛ در حالی خیلی از ناشران نه نقدینگی مناسبی داشتند و نه زمان داشتند که در نمایشگاه شرکت کنند. حتی یک‌سری از ناشران به دلیل اینکه کشور در زمستان ۱۴۰۴ درگیر ناآرامی و سپس جنگ بود، نتوانسته بودند کتاب‌های جدید خود را که از دی ماه منتشر شدند، اعلام وصول کنند یا اعلام وصولشان دیر شد. در واقع کتاب‌های جدید ناشران به نمایشگاه کتاب نرسید و این موضوع مشکلات فزاینده‌ای را برای ناشران ایجاد کرده است؛ در واقع ناشران از اینکه بتوانند کتاب‌های جدید خود را در نمایشگاه کتاب شرکت بدهند، محروم شدند. با همه این‌ها ناشران در نمایشگاه شرکت کردند؛ بدون این‌ که بتوانند از ابزارهایی مانند تبلیغات در شبکه‌های اجتماعی بهره ببرند و بتوانند با مخاطبان خود در تماس باشند. ناشران به تصمیم شورای سیاستگذاری نمایشگاه برای حضور پلتفرم‌های مجازی معترض هستند.

مدیر نشر «شمعدونی» در پایان پیشنهاد داد که شایسته است به صورت موقت پلتفرم‌های الکترونیک از سیستم عرضه حذف شوند و پس از پایان مهلت نمایشگاه، فرصتی به حضور پلتفرم‌ها با تمدید مهلت برگزاری نمایشگاه داده شود. همچنین اقدامات تبلیغی بیشتری در پیام‌رسان های داخلی و ارسال پیامک انبوه صورت گیرد؛ چون بسیاری از مردم هنوز از برگزاری نمایشگاه اطلاع ندارند و نمی‌دانند که حداقل می‌توانند از اعتبار ۲۰۰ هزارتومانی برای خرید از نمایشگاه استفاده کنند.

*