بورس باید کنترل‌شده باز شود

به گزارش صنعت نیوز،یک کارشناس بازار سرمایه درباره ازسرگیری معاملات سهام از فردا (سه‌شنبه) گفت: توقف معاملات در روزهای جنگ برای بازار سهام ناگزیر بود اما اکنون انتظار می‌رود بازار با تدابیر خردورزانه از جمله حمایت صندوق تثبیت و بازتنظیم قراردادهای اختیار معامله، به توازن‌بخشی در بازار سهام و جلوگیری از ریسک افسارگسیخته برای سرمایه‌گذاران بازگشایی شود.

از روز ۹ اسفند ۱۴۰۴ هم‌زمان با آغاز جنگ ۴۰ روزه خرید و فروش سهام در بازار سرمایه متوقف شد و تا کنون ادامه یافته اما طبق تصمیم شورای عالی بورس، بازار سهام قرار است از فردا (سه‌شنبه ۲۹ اردیبهشت ۱۴۰۵) بازگشایی شود.

فرزاد منجیلی ـ‌ کارشناس بازارسرمایه ـ در گفت‌وگو با ایسنا، درباره توقف معاملات بازار سهام از ۹ اسفند تاکنون و شرایط مطلوب برای بازگشایی این بازار اظهار کرد: بازار سرمایه ایران اکنون در شرایطی قرار گرفته که ادامه توقف معاملات، بیش از آنکه به مدیریت ریسک کمک کند، خود به عاملی برای افزایش ابهام و فرسایش اعتماد تبدیل شده است.

وی افزود: نزدیک به ۸۰ روز از توقف بازار می‌گذرد؛ وضعیتی که از منظر مدت‌زمان تعطیلی، در میان بازارهای سهام جهان در یک دهه اخیر کم‌سابقه و حتی در مواردی بی‌سابقه ارزیابی می‌شود. در حالی که توقف کوتاه‌مدت معاملات در شرایط بحرانی می‌تواند به کنترل هیجانات کمک کند، تداوم این وضعیت، عملا فرآیند طبیعی کشف قیمت، نقدشوندگی و تصمیم‌گیری سرمایه‌گذاران را مختل می‌کند. اکنون به نظر می‌رسد بازار بیش از هر زمان دیگری نیازمند بازگشت تدریجی به جریان عادی معاملات است.

منجیلی تاکید کرد: بازگشایی کنترل‌شده و مرحله‌ای بازار می‌تواند به تخلیه تدریجی هیجانات و بازگشت آرامش کمک کند. حتی اگر در روزهای ابتدایی، افزایش عرضه و نوسانات مقطعی اجتناب‌ناپذیر باشد. این نوسانات، بخشی طبیعی از فرآیند بازتنظیم قیمت‌ها پس از یک دوره توقف طولانی محسوب می‌شود. در چنین شرایطی، استفاده جدی‌تر از ابزارهایی مانند دامنه نوسان باز، تقویت نقش بازارگردان‌ها و حمایت هدفمند صندوق تثبیت و توسعه بازار، می‌تواند مانع از شکل‌گیری رفتارهای هیجانی شود. تجربه بازارهای جهانی نیز نشان می‌دهد بازارها پس از بحران‌ها، به‌تدریج مسیر تعادل را پیدا می‌کنند؛ اما لازمه این بازگشت، حفظ شفافیت، امکان معامله و فراهم بودن فضای قابل پیش‌بینی برای مدیریت ریسک و تصمیم‌گیری سرمایه‌گذاران است.

قراردادهای اختیار معامله نیاز به تدبیری مضاعف دارند

این کارشناس بازار سرمایه با اشاره به شرایط خاص حاکم بر بازار سرمایه در روزهای اخیر و توقف معاملات به‌دلیل فضای ناشی از جنگ، گفت: با توجه به بسته بودن معاملات بازار سهام از آغاز جنگ تحمیلی سوم، قراردادهای اختیار معامله نیاز به تدبیری مضاعف دارند. در بازار اختیار معامله، منطق حرفه‌ای و اصول فنی ایجاب می‌کند که قراردادهای اختیار خرید و اختیار فروش، به اندازه روزهایی که بازار متوقف بوده، تمدید شوند زیرا فعالان این بازار، استراتژی‌ها، تحلیل‌ها و پیش‌بینی‌های خود را بر اساس تعداد مشخصی از روزهای معاملاتی تنظیم کرده‌اند و زمانی که بازار برای چند روز متوقف می‌شود، عملا بخشی از فرصت تصمیم‌گیری و مدیریت موقعیت از معامله‌گران سلب خواهد شد.

وی افزود: ماهیت بازار اختیار معامله با بازار نقد تفاوت دارد، زیرا در این بازار، زمان یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های ارزش‌گذاری قراردادها محسوب می‌شود. هر روز معاملاتی در قیمت‌گذاری آپشن‌ها اثر مستقیم دارد و از بین رفتن بخشی از این زمان، بدون آنکه معامله‌گر امکان واکنش یا مدیریت موقعیت خود را داشته باشد، می‌تواند منجر به تضییع حقوق سرمایه‌گذاران شود. به همین دلیل در اغلب بازارهای حرفه‌ای دنیا، هنگام وقوع رخدادهای غیرمنتظره، تلاش می‌شود تعادل قراردادی میان طرفین حفظ شود و تصمیمات صرفا به نفع یک سمت بازار اتخاذ نشود.

انتقاد از سررسید قراردادهای مشتقه در زمان توقف بورس

او با تاکید بر اینکه جنگ و شرایط ناشی از آن مصداق شرایط غیر منتظره است، گفت: در چنین وضعیتی، طبیعی است که سیاست‌گذار باید خردورزانه‌ترین و کم‌هزینه‌ترین تصمیم ممکن را اتخاذ کند. نمی‌توان بازار را برای چند روز متوقف کرد اما همزمان اجازه داد زمان قراردادهای مشتقه بدون تغییر ادامه پیدا کند، چراکه در این صورت، بخشی از ارزش زمانی قراردادها از بین می‌رود و عملا یکی از طرفین معامله متضرر خواهد شد.

منجیلی ادامه داد: با توجه به اینکه بازار سرمایه ایران دارای محدودیت دامنه نوسان است و فرآیند کشف قیمت در آن با محدودیت‌هایی همراه می‌شود، ضرورت دارد به تعداد روزهای تعطیلی بازار، سررسید قراردادهای اختیار معامله نیز تمدید شود تا فرصت واقعی و عادلانه‌ای برای تعیین تکلیف موقعیت‌ها در اختیار معامله‌گران قرار گیرد. در غیر این صورت، توقف بازار می‌تواند آثار نامتوازنی بر قراردادهایی بگذارد که ماهیت آنها بر مبنای زمان و نوسان تعریف شده است.

این کارشناس بازار سرمایه اظهار کرد: راهکار دیگر آن است که بازار در زمان بازگشایی، بدون محدودیت دامنه نوسان فعالیت کند تا قیمت‌ها بتوانند سریع‌تر و طبیعی‌تر به تعادل برسند و قراردادهای اختیار معامله نیز بدون فشار ناشی از محدودیت زمانی و قفل شدن قیمت‌ها، مسیر منطقی خود را طی کنند، زیرا اگر بازار هم متوقف شود و هم پس از بازگشایی با محدودیت شدید دامنه نوسان مواجه باشد، عملا کارکرد اصلی بازار مشتقه که پوشش ریسک و کشف انتظارات قیمتی است، دچار اختلال خواهد شد.

وی در پایان تاکید کرد: نمی‌توان بازار را به‌صورت یک‌طرفه فریز کرد، در حالی که قراردادهای مشتقه ذاتا دوطرفه هستند و بر مبنای تعهدات متقابل میان خریدار و فروشنده شکل گرفته‌اند. هرگونه تصمیم‌گیری درباره توقف یا محدودیت بازار باید به‌گونه‌ای باشد که حقوق هر دو سمت قرارداد حفظ شود و اعتماد معامله‌گران به سازوکارهای بازار سرمایه آسیب نبیند.

*