کاهش گرده‌افشان‌ها؛ تهدیدی خاموش برای تغذیه و معیشت

کاهش تنوع زیستی در سال‌های اخیر به یکی از نگرانی‌های جدی جهان تبدیل شده است. در میان اجزای مختلف طبیعت، حشرات گرده‌افشان نقشی کلیدی در تولید غذا دارند و تغییرات جمعیت آن‌ها می‌تواند پیامدهایی فراتر از محیط‌زیست و مستقیماً مرتبط با زندگی روزمره انسان‌ها داشته باشد.

به گزارش ایسنا، در بسیاری از نظام‌های کشاورزی، به‌ویژه کشاورزی‌های کوچک و خانوادگی، حشرات گرده‌افشان مانند زنبورها، پروانه‌ها و برخی مگس‌ها عامل اصلی باردهی گیاهان هستند. این حشرات با انتقال گرده بین گل‌ها، امکان تولید میوه، سبزی و حبوبات را فراهم می‌کنند؛ محصولاتی که منبع اصلی ویتامین‌ها، مواد معدنی و بخشی از پروتئین مورد نیاز انسان به شمار می‌روند. بدون این فرآیند طبیعی، تولید غذا نه‌تنها کاهش می‌یابد، بلکه کیفیت تغذیه نیز افت می‌کند و رژیم غذایی مردم یکنواخت‌تر و فقیرتر می‌شود.

اهمیت این موضوع زمانی بیشتر می‌شود که بدانیم میلیاردها نفر در جهان به کشاورزی خرد وابسته‌اند و بخش بزرگی از غذای خود را مستقیماً از زمین‌های کوچک کشاورزی تأمین می‌کنند. در چنین شرایطی، کاهش تنوع زیستی و افت جمعیت گرده‌افشان‌ها می‌تواند امنیت غذایی، سلامت جسمی و حتی ثبات اقتصادی خانواده‌ها را تهدید کند. با وجود این اهمیت، تا مدت‌ها شواهد روشن و قابل اندازه‌گیری درباره تأثیر مستقیم کاهش گرده‌افشان‌ها بر تغذیه و معیشت انسان‌ها محدود بوده و نیاز به پژوهش‌های دقیق در این زمینه احساس می‌شد.

در همین راستا، گروهی از پژوهشگران به سرپرستی دکتر توماس تیمبرلیک، پژوهشگر پسادکتری، و با همکاری پروفسور جین مموت از مدرسه علوم زیستی، به همراه دکتر نائومی ساویل از مؤسسه سلامت جهانی دانشگاه کالج لندن، مطالعه‌ای را درباره ارتباط میان تنوع زیستی، گرده‌افشانی و سلامت انسان انجام داده‌اند. این پژوهش که با مشارکت دانشگاه بریستول، دانشگاه یورک و چند نهاد دانشگاهی و غیردولتی دیگر صورت گرفت، به بررسی پیوند میان حشرات گرده‌افشان و تغذیه خانوارها پرداخت و نشان داد چگونه خدمات طبیعی اکوسیستم بر زندگی انسان اثر می‌گذارد.

در این تحقیق، پژوهشگران در ده روستای کشاورزی خرد در نپال و مناطق اطراف آن‌ها کار میدانی انجام دادند. آن‌ها طی یک سال، حشرات بازدیدکننده از مزارع، میزان محصول، ارزش اقتصادی محصولات و رژیم غذایی خانواده‌ها را به‌طور منظم ثبت کردند. سپس مواد مغذی موجود در محصولات و سهم آن‌ها در تغذیه روزانه بررسی شد تا زنجیره کامل از طبیعت تا سفره مردم به‌صورت ساده و قابل اندازه‌گیری ترسیم شود.

یافته‌ها نشان دادند که حشرات گرده‌افشان نقش بسیار بزرگی در زندگی کشاورزان دارند. بر اساس نتایج، حدود ۴۴ درصد درآمد کشاورزی خانواده‌ها به‌طور مستقیم به گرده‌افشانی وابسته است. همچنین بیش از ۲۰ درصد دریافت ویتامین‌هایی مانند ویتامین A، فولات و ویتامین E از محصولاتی تأمین می‌شود که بدون گرده‌افشان‌ها به‌خوبی تولید نمی‌شوند. این ویتامین‌ها برای تقویت سیستم ایمنی، رشد سالم و پیشگیری از بیماری‌ها ضروری هستند.

نتایج همچنین هشدار می‌دهند که با کاهش گرده‌افشان‌ها، خانواده‌ها در معرض سوءتغذیه پنهان قرار می‌گیرند؛ وضعیتی که در آن فرد کالری کافی دریافت می‌کند اما دچار کمبود ریزمغذی‌هاست. این وضعیت می‌تواند مقاومت بدن در برابر بیماری‌ها را کاهش دهد و چرخه‌ای از فقر و سلامت ضعیف ایجاد کند. پژوهشگران یادآور می‌شوند که هم‌اکنون حدود یک‌چهارم جمعیت جهان با چنین مشکلی روبه‌رو هستند.

در عین حال، این مطالعه نشان می‌دهد که ایجاد تغییرات مثبت امکان‌پذیر است. اقدام‌های ساده‌ای مانند کاشت گل‌های بومی، کاهش مصرف سموم شیمیایی و حمایت از زنبورهای محلی می‌تواند جمعیت گرده‌افشان‌ها را افزایش دهد. این اقدامات کم‌هزینه، نه‌تنها به طبیعت کمک می‌کند، بلکه باعث بهبود محصول، افزایش درآمد و ارتقای تغذیه خانوارها می‌شود.

اهمیت این یافته‌ها که در نشریه معتبر Nature منتشر شده‌اند، در آن است که نشان می‌دهند حفاظت از تنوع زیستی یک تجمل نیست، بلکه بخشی اساسی از سلامت و رفاه انسان به شمار می‌آید.

*