تغییر چهره جنگ‌ها با «اینترنت اشیا»

محققان در پژوهشی جدید به بررسی نقش یکی از فناوری‌های نوظهور ارتباطی در میدان‌های نبرد مدرن پرداخته‌اند و کوشیده‌اند نشان دهند چگونه شبکه‌سازی هوشمند می‌تواند شیوه‌های تصمیم‌گیری و مدیریت صحنه‌های پیچیده را دگرگون کند.

به گزارش ایسنا، گسترش سریع اینترنت در دهه‌های اخیر، شیوه زندگی، کار و تعامل انسان‌ها را به‌طور بنیادین تغییر داده است. امروزه اینترنت دیگر صرفاً یک ابزار ارتباطی ساده نیست، بلکه به بستری فراگیر برای تبادل داده، تصمیم‌گیری و انجام فعالیت‌های هوشمند تبدیل شده است. برخی صاحب‌نظران حتی آن را همچون حسی تازه در کنار حواس پنج‌گانه انسان توصیف می‌کنند؛ حسی که امکان آگاهی لحظه‌ای از محیط پیرامون را فراهم می‌آورد. توسعه زیرساخت‌های جهانی ارتباطی، از جمله شبکه‌های ماهواره‌ای، دسترسی به اینترنت را در بسیاری از نقاط جهان آسان‌تر کرده و همین موضوع زمینه‌ساز ظهور فناوری‌های جدیدی شده است که بر پایه اتصال دائمی و هوشمند اشیا عمل می‌کنند. یکی از مهم‌ترین این فناوری‌ها، اینترنت اشیاء است که به اشیای فیزیکی اجازه می‌دهد داده جمع‌آوری کنند، با یکدیگر ارتباط داشته باشند و واکنش‌های هوشمند نشان دهند.

اینترنت اشیاء نخستین بار در اواخر دهه ۱۹۹۰ مطرح شد و در سال‌های بعد، به یکی از محورهای اصلی تحول در فناوری اطلاعات و ارتباطات بدل گردید. در این فناوری، حسگرها، ابزارها و سامانه‌های مختلف از طریق شبکه به هم متصل می‌شوند و اطلاعات را به‌صورت خودکار مبادله می‌کنند. کاربردهای اینترنت اشیاء به حوزه‌هایی مانند صنعت، سلامت، کشاورزی، آموزش و حمل‌ونقل محدود نمانده و به‌تدریج به عرصه‌های حساس‌تری نیز راه یافته است. در میان این کاربردها، استفاده‌های نظامی از اهمیت ویژه‌ای برخوردارند، زیرا می‌توانند به‌طور مستقیم بر کیفیت تصمیم‌گیری، سرعت واکنش و مدیریت شرایط پیچیده تأثیر بگذارند. افزایش استفاده از حسگرهایی مانند دوربین‌ها، آشکارسازهای صوتی، امواج رادیویی و فروسرخ، و اتصال آن‌ها از طریق شبکه‌های بی‌سیم و نسل‌های جدید ارتباطی، نشان‌دهنده عمق این تحول است.

در پژوهشی که با محوریت این موضوع انجام شده است، ارسلان آفتابی، محقق مدیریت دفاعی دانشگاه فرماندهی و ستاد ارتش جمهوری اسلامی ایران، به همراه دو نفر از هم‌دانشگاهی‌های خود، به‌کارگیری یکی از این فناوری‌های نوین در حوزه‌ای تخصصی را بررسی نموده‌اند. این پژوهش با تمرکز بر نقش اینترنت اشیاء در یکی از شاخه‌های مهم نبردهای مدرن، تلاش کرده است به‌صورت علمی و کاربردی، ابعاد مختلف استفاده از این فناوری را بررسی کند.

داده‌های مورد نیاز این تحقیق از سه مسیر اصلی گردآوری شده‌اند: مطالعه منابع و اسناد کتابخانه‌ای، انجام مصاحبه با ۱۱ متخصص دارای تجربه مرتبط، و توزیع پرسشنامه میان ۸۵ افسر ارشد که در این حوزه تخصص داشته‌اند. این رویکرد به پژوهشگران امکان داده است تا هم از دیدگاه‌های نظری و هم از تجربیات عملی بهره بگیرند و تصویری جامع‌تر از موضوع مورد بررسی به دست آورند.

یافته‌های پژوهش که در فصلنامه «مطالعات جنگ» وابسته به دانشگاه فرماندهی و ستاد ارتش جمهوری اسلامی ایران انعکاس یافته‌اند، نشان می‌دهند که اینترنت اشیاء می‌تواند به‌طور قابل‌توجهی کارکردهای مرتبط با جنگ الکترونیک را تقویت کند. در بخش پشتیبانی، حسگرهای متصل به شبکه امکان جمع‌آوری و تحلیل داده‌ها را به‌صورت بلادرنگ فراهم می‌کنند؛ یعنی اطلاعات در همان لحظه دریافت و بررسی می‌شوند.

در حوزه حمله، این فناوری می‌تواند زمینه فریب سیگنال‌ها و ایجاد اختلال در ارتباطات طرف مقابل را ساده‌تر و مؤثرتر کند. همچنین در بخش حفاظت، تشخیص سریع تهدیدها و واکنش‌های خودکار، نقش مهمی در افزایش ایمنی سامانه‌ها ایفا می‌کند.

در نتایج پرسشنامه‌ها، بخش قابل توجهی از پاسخ‌دهندگان از به‌کارگیری اینترنت اشیاء در این حوزه‌ها حمایت کرده‌اند. به‌گونه‌ای که بیش از ۸۲ درصد کاربرد آن را در پشتیبانی و حمله، و بیش از ۷۶ درصد در حفاظت مفید ارزیابی کرده‌اند. این ارقام نشان می‌دهد از نگاه متخصصان، این فناوری ظرفیت ایجاد تغییرات اساسی در شیوه‌های موجود را دارد و می‌تواند به تسلط بهتر بر محیط‌های الکترومغناطیسی کمک کند.

پژوهش بر این نکته تأکید دارد که تحقق عملی اینترنت اشیاء، نیازمند زیرساخت‌های ارتباطی مناسب و یکپارچه است. در شرایطی که برخی سامانه‌ها هنوز به‌صورت غیرهوشمند و جزیره‌ای عمل می‌کنند، هماهنگی میان بخش‌های مختلف و آماده‌سازی بستر فنی اهمیت ویژه‌ای دارد. با این حال، نتایج به‌دست‌آمده نشان می‌دهند که حتی به‌صورت بالقوه نیز می‌توان به نقش تحول‌آفرین این فناوری توجه کرد و برای آینده برنامه‌ریزی نمود.

از دیگر نکات مطرح‌شده در این مطالعه، لزوم توجه به امنیت سایبری و رمزنگاری پیشرفته در کنار توسعه شبکه‌های حسگر است. اینترنت اشیاء نه‌تنها می‌تواند دقت شناسایی اهداف و سرعت تصمیم‌گیری را افزایش دهد، بلکه در صورت طراحی صحیح، به تقویت امنیت اطلاعات نیز کمک می‌کند.

پژوهشگران همچنین در انتها پیشنهاد کرده‌اند که در تحقیقات آینده، پیوند این فناوری با فناوری‌های نوظهوری مانند ارتباطات کوانتومی بررسی شود تا افق‌های تازه‌تری پیش روی این حوزه گشوده شود.

*