هوش مصنوعی فاقد «روح» و «آداب خلق اثر» است

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی واحد هنرهای اسلامی–ایرانی استاد فرشچیان با تأکید بر اینکه هوش مصنوعی فاقد «روح» و توانایی برقراری ارتباط عمیق با مخاطب است، گفت: این فناوری می‌تواند در ایده‌پردازی کمکی کند، اما هرگز جایگزین فرآیند خلاقه، تجربه زیسته و آداب خلق اثر نمی‌شود.

سجاد محمدیارزاده در گفت‌وگو با ایسنا، در تشریح نگاه این دانشگاه به فناوری‌های نوین، از جمله هوش مصنوعی، بر ضرورت توجه به «فرآیند و آداب خلق اثر» در کنار بهره‌گیری از ابزارهای جدید تأکید کرد.

هوش مصنوعی؛ ابزار کمکی، نه جایگزین هنرمند

وی گفت: هوش مصنوعی می‌تواند در برخی مراحل مانند ایده‌پردازی، دسته‌بندی ذهنی و تولید اولیه تصاویر به هنرمند کمک کند، به‌ویژه زمانی که داده‌های کافی در اختیار نیست. اما این فناوری فاقد «روح» و توانایی برقراری ارتباط عمیق با مخاطب است.

محمدیارزاده افزود: در هنر، آنچه اهمیت دارد صرفاً تولید یک تصویر یا اثر نیست، بلکه فرآیند خلق، تجربه زیسته هنرمند و انتقال حس و معناست؛ موضوعی که هوش مصنوعی قادر به بازتولید آن نیست.

تأکید بر آداب و فرآیند خلق اثر

وی با اشاره به تفاوت میان تولید ماشینی و خلق هنری بیان کرد: هنر دارای آداب، مرام و سیر تدریجی در خلق است. هنرمند در این مسیر، با تأمل، شناخت و ارتباط عمیق با موضوع، به اثر می‌رسد؛ در حالی‌که هوش مصنوعی مستقیماً به خروجی می‌پردازد و این مسیر را طی نمی‌کند.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی واحد استاد فرشچیان ادامه داد: برای مثال، استاد محمود فرشچیان برای خلق برخی آثار خود زمان طولانی صرف می‌کردند و این زمان، بخشی از هویت اثر محسوب می‌شود؛ موضوعی که در تولیدات سریع و ماشینی قابل دستیابی نیست.

ضرورت حفظ اصالت در کنار بهره‌گیری از فناوری

وی خاطرنشان کرد: استفاده از هوش مصنوعی زمانی مفید است که به‌عنوان ابزار در خدمت هنرمند قرار گیرد، نه اینکه جایگزین فرآیند خلاقه شود. در غیر این صورت، خطر سطحی شدن آثار و کاهش اصالت هنری وجود دارد.

محمدیارزاده افزود: در مواجهه با این فناوری، باید به‌گونه‌ای عمل کرد که حقوق مالکیت معنوی نیز حفظ شود و از تبدیل شدن آن به ابزاری برای تقلید و کپی‌برداری جلوگیری شود.

مثال معماری؛ اهمیت رعایت اصول و هویت

وی در توضیح اهمیت «آداب خلق اثر» به حوزه معماری اشاره کرد و گفت: در معماری ایرانی–اسلامی، هر عنصر دارای معنا و کارکرد مشخص است؛ از اختلاف سطح ورودی و پله‌ها گرفته تا حوض، محراب، گنبد و گلدسته.

وی ادامه داد: این عناصر صرفاً اجزای فیزیکی نیستند، بلکه بخشی از هویت و فلسفه فضا را شکل می‌دهند و حذف آن‌ها، به تضعیف ماهیت اثر منجر می‌شود.

هشدار نسبت به حذف تدریجی عناصر هویتی

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی واحد استاد فرشچیان اظهار کرد: در برخی رویکردهای معاصر، به بهانه‌هایی مانند محدودیت فضا یا ساده‌سازی، این عناصر به‌تدریج حذف می‌شوند که نتیجه آن، از بین رفتن هویت معماری است. همان‌گونه که در معماری، رعایت اصول و آداب ضروری است، در هنر نیز باید فرآیند خلق اثر حفظ شود و فناوری‌هایی مانند هوش مصنوعی نباید جایگزین این مسیر شوند.

محمدیارزاده در ادامه گفت: هنر زمانی ماندگار و اثرگذار خواهد بود که علاوه بر بهره‌گیری از ابزارهای نوین، بر اصالت، شناخت و آداب خلق اثر تکیه داشته باشد.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی واحد هنرهای اسلامی–ایرانی استاد فرشچیان، در ادامه تبیین دیدگاه‌های خود درباره نسبت هنر و فناوری، با تأکید بر لزوم پایبندی به اصول و آداب خلق اثر، گفت: بی‌توجهی به این اصول، هویت هنر را تضعیف می‌کند و نمی‌توان آن را با ابزارهای سریع و ماشینی جایگزین کرد.

حفظ اصول معماری؛ شرط تداوم هویت فرهنگی

وی با اشاره به تجربه برخی کشورها در صیانت از معماری سنتی اظهار کرد: در کشورهایی مانند ترکیه، طی سال‌های گذشته تلاش شده است تا عناصر اصلی معماری مساجد حفظ شود و از ورود سبک‌های ساختارشکن و بی‌هویت در این حوزه جلوگیری شود.

محمدیارزاده افزود: در معماری ایرانی–اسلامی نیز هر عنصر دارای معنا و کارکرد مشخص است و حذف این عناصر، به از بین رفتن هویت فضا منجر می‌شود؛ موضوعی که در سایر شاخه‌های هنری از جمله نگارگری نیز صادق است.

هوش مصنوعی و نادیده گرفتن فرآیند خلق اثر

وی با تأکید بر اینکه هوش مصنوعی فاقد «آداب خلق اثر» است، بیان کرد: این فناوری مستقیماً به تولید خروجی می‌پردازد و فرآیند تدریجی، شناخت و تجربه را نادیده می‌گیرد؛ در حالی‌که در هنر، مسیر خلق اثر به‌اندازه نتیجه اهمیت دارد.

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی واحد استاد فرشچیان ادامه داد: سرعت بالا و نظم ظاهری در تولید آثار توسط ابزارهای دیجیتال، نباید ما را از اهمیت عمق، معنا و ارتباط انسانی در هنر غافل کند.

نمونه‌ای از طراحی مبتنی بر شناخت در حوزه درمان

وی در تشریح اهمیت مطالعه و شناخت در طراحی، به تجربه‌ای در حوزه معماری درمانی اشاره کرد و گفت: در طراحی یک درمانگاه نورولوژی، ماه‌ها زمان صرف مطالعه بیماری‌هایی مانند ام‌اس، آلزایمر و اوتیسم شد تا نیازهای بیماران، پزشکان و کادر درمان به‌طور دقیق شناسایی شود.

محمدیارزاده افزود: در این پروژه، حتی جزئیاتی مانند نور محیط، نحوه ورود بیماران و نوع تجهیزات مورد توجه قرار گرفت؛ به‌گونه‌ای که طراحی فضا با شرایط روحی و جسمی بیماران هماهنگ باشد. برای مثال، در نظر گرفتن نور مناسب برای بیماران ام‌اس یا طراحی ورودی مناسب برای بیماران اوتیسم، از جمله نکاتی بود که بر اساس مطالعات تخصصی در طرح لحاظ شد.

طراحی مبتنی بر نیاز؛ تفاوت هنر اصیل با تولید سریع

رئیس دانشگاه آزاد اسلامی واحد استاد فرشچیان ادامه داد: در این پروژه، تعامل با بیماران، پزشکان و متخصصان، به طراحی فضایی منجر شد که از نظر کارکردی و انسانی مورد تأیید جامعه پزشکی قرار گرفت. این نوع طراحی، حاصل فرآیند شناخت، مطالعه و رعایت آداب خلق اثر است؛ مسیری که با تولیدات سریع و مبتنی بر ابزارهای ماشینی قابل مقایسه نیست.

محمدیارزاده در پایان گفت: هنر زمانی می‌تواند پاسخگوی نیازهای واقعی جامعه باشد که بر پایه شناخت عمیق، رعایت اصول و توجه به فرآیند خلق شکل بگیرد و در کنار آن، از ابزارهای نوین نیز به‌صورت هوشمندانه استفاده شود.

*