فناوری بومی الکتروپوریشن؛ امید تازه برای درمان مؤثر و کم‌عارضه سرطان

محققان یک شرکت دانش‌بنیان توانستند دستگاه الکتروپوریشن و الکتروشیمی‌درمانی را با پروتکل‌های درمانی اختصاصی طراحی کنند که به گفته آنها این فناوری با افزایش نفوذ داروی ضدسرطان در سلول‌های توموری، اثربخشی درمان را چند برابر می‌کند و عوارض جانبی را به‌طور چشمگیر کاهش می‌دهد.

به گزارش ایسنا، فناوران یکی از شرکت‌های دانش‌بنیان پیشگام در حوزه فناوری‌های نوین زیست‌پزشکی، در زمینه‌های زیست‌الکترومغناطیس، الکتروپوریشن و الکتروشیمی‌درمانی (Electrochemotherapy) فعالیت پژوهشی و توسعه‌ای دارند.

این شرکت با اتکا به دانش و تجربه جمعی از پژوهشگران و مهندسان، موفق به طراحی و ساخت دستگاه‌های پیشرفته الکتروپوریشن و الکتروشیمی‌درمانی با پروتکل‌های درمانی اختصاصی شده است؛ دستاوردی که می‌تواند در گسترش روش‌های کم‌تهاجمی و هدفمند برای درمان بیماران انسانی و دامپزشکی نقش مؤثری داشته باشد.

این شرکت با طراحی و تولید دستگاه الکتروپوریشن، به‌عنوان یکی از معدود تولیدکنندگان این فناوری پیشرفته در سطح جهان شناخته می‌شود. پیش از ورود این شرکت ایرانی، تنها چند مجموعه بین‌المللی از جمله دانشگاه هاروارد، شرکت بیوراد (Bio‑Rad) و شرکت اپندورف (Eppendorf) در زمینه تولید این دستگاه‌ها فعال بودند. پس از آن، چند شرکت خارجی دیگر نیز به جمع تولیدکنندگان پیوستند، اما شرکت دانش‌بنیان ایرانی همچنان به‌عنوان نخستین و تنها تولیدکننده این فناوری در منطقه شناخته می‌شود و نقشی مهم در توسعه علمی و درمانی کشور ایفا می‌کند.

امینه محمدی‌مقدم، مسئول بخش تحقیق و توسعه این شرکت در گفت‌وگو با ایسنا دستگاه الکتروپوریشن تولیدی را یکی از فناوری‌های کلیدی در تحقیقات و درمان‌های نوین توصیف کرد و گفت: این دستگاه تاکنون به مراکز علمی، دانشگاهی، درمانی و دارویی معتبر کشور ارائه شده و در پروژه‌های تحقیقاتی و درمانی این مراکز مورد استفاده قرار گرفته است.

وی خاطرنشان کرد: دستگاه الکتروپوریشن در زمینه‌هایی مانند تولید داروهای بیولوژیک و نوترکیب، تولید گیاهان تراریخته، مهندسی ژنتیک، ژن‌درمانی و سلول‌درمانی کاربرد دارد.

محمدی‌مقدم با اشاره به سازوکار عملکردی این دستگاه توضیح داد: دستگاه با ایجاد میدان‌های الکتریکی کنترل‌شده، منافذ موقتی در غشای سلول ایجاد می‌کند (الکتروپوریشن)، به‌ گونه‌ای که عبور مواد مختلف مانند دارو، DNA یا RNA به داخل سلول تسهیل می‌شود و مراحل درمان یا فرایندهای زیست‌فناورانه امکان‌پذیر می‌شود.

محمدی‌مقدم درباره کشورهای تولیدکننده این فناوری و مزیت رقابتی محصول داخلی، گفت: دستگاه‌های الکتروپوریشن در حال حاضر توسط کشورهایی در اروپا، آمریکا، کره جنوبی، ژاپن و نیز برخی دیگر از کشورها تولید می‌شوند، اما تولید داخلی این دستگاه با اتکا به دانش بومی، امکان دسترسی آسان‌تر، خدمات پس از فروش و توسعه پروتکل‌های هماهنگ با نیازهای بالینی کشور را فراهم کرده است.

وی الکتروشیمی‌درمانی (الکتروکموتراپی) را از دیگر دستاوردهای این شرکت برشمرد و گفت: این دستگاه بر پایه اصل الکتروپوریشن عمل می‌کند. در این روش، پالس‌های الکتریکی با شدت نسبتاً بالا (در حدود ۴۰۰ ولت بر سانتی‌متر) و مدت‌زمان بسیار کوتاه (در حدود ۱۰۰ میکروثانیه) به بافت توموری اعمال می‌شود. این پالس‌ها منافذ نانومتری موقتی در غشای سلول‌های سرطانی ایجاد می‌کنند و به این ترتیب، نفوذ داروهای شیمی‌درمانی به داخل سلول به‌طور قابل توجهی افزایش می‌یابد.

محمدی‌مقدم خاطرنشان کرد: داروهای شیمی‌درمانی به‌طور معمول علاوه بر سلول‌های سرطانی، روی سلول‌های سالم نیز اثرات منفی جدی دارند. در روش الکتروشیمی‌ درمانی، دارو به‌صورت موضعی در بافت توموری تزریق می‌شود و سپس پالس‌های الکتریکی اعمال می‌شود؛ به این شکل، جذب دارو در بافت توموری افزایش یافته و میزان مواجهه بافت‌های سالم با دارو کاهش پیدا می‌کند.

محمدی‌مقدم افزود: در این روش، با اثرگذاری بر عروق خونی تغذیه‌کننده تومور، خون‌رسانی به بافت توموری برای مدتی کاهش می‌یابد و این موضوع باعث می‌شود دارو مدت طولانی‌تری در محیط تومور باقی بماند و اثربخشی آن چندین برابر شود.

به گفته وی، دستگاه الکتروشیمی‌ درمانی روشی نوین است که با ترکیب پالس‌های الکتریکی و داروهای شیمی‌درمانی، نفوذ دارو به سلول‌های سرطانی را به‌طور چشمگیری افزایش می‌دهد. این فناوری به‌ویژه در درمان تومورهای موضعی و سطحی، از جمله برخی تومورهای پوست، سر و گردن، پستان و در مواردی برخی تومورهای موضعی دستگاه گوارش، کاربرد دارد و تاکنون در موارد متعددی در مراکز درمانی معتبر کشور مورد استفاده قرار گرفته است.

وی تأکید کرد: پروتکل‌های بومی تدوین‌شده برای این روش، پس از گذر از مراحل مطالعات پیش‌بالینی و بالینی، هم‌اکنون در پروژه‌های درمانی انسانی مورد استفاده قرار می‌گیرند. نتایج کارآزمایی‌های بالینی نشان داده است که به‌کارگیری این پروتکل‌ها می‌تواند اثربخشی درمان را افزایش دهد، عوارض جانبی متداول در شیمی‌درمانی سیستمیک و برخی مداخلات جراحی را کاهش دهد و در نهایت به بهبود کیفیت زندگی بیماران کمک کند. این ویژگی‌ها در ثبت اختراع پروتکل اختصاصی شرکت نیز نقش مهمی داشته‌اند.

وی خاطرنشان کرد: از دیگر نوآوری‌های شرکت می‌توان به توسعه فناوری درمان تومورهای بزرگ و عمقی اشاره کرد. این حوزه از نظر فنی و بالینی پیچیده‌تر از درمان تومورهای سطحی است، اما با طراحی اختصاصی الکترودها، بهینه‌سازی الگوهای قرارگیری آن‌ها و تدوین الگوریتم‌های کنترل پالس‌های الکتریکی، توانسته‌ایم امکان هدف‌گیری بهتر و عمقی‌تر بافت توموری را فراهم کنیم؛ موضوعی که نشان‌دهنده توانمندی علمی و فناورانه شرکت در مرزهای دانش جهانی است.

*