پیش‌بینی تشدید پدیده مخرب «رانش زمین» در دوران جنگ

استاد گروه مهندسی خاک دانشگاه شهید چمران اهواز، انواع فرسایش را از فراوان‌ترین پدیده‌های تخریب خاک دانست و گفت: پدیده مخرب «رانش زمین» می‌تواند بر اثر انفجار ایجاد و یا تشدید شود.

به گزارش ایسنا، دکتر عطاءاله خادم‌الرسول درباره تأثیرات مخرب جنگ بر محیط زیست، گفت: اساساً خاک به عنوان یک لایه پویا و زنده در سطح زمین است که متأثر از اثرات متقابل عوامل مختلف ازجمله اقلیم، توپوگرافی، پوشش گیاهی و مدیریت تشکیل شده و در بستر زمان به تکامل می‌رسد. بدین ترتیب، مجموعه این عوامل به همراه مجموع فعالیت‌های انسانی درقالب عوامل آنتروپوژنیک (Human-induced) بر روی وضعیت خاک و رخدادهای آن مؤثر هستند. در واقع، این عامل انسانی، به نحوی اثرگذار است که قادر است مجموع عوامل طبیعی یا ژئولوژیک را تحت تأثیر قرار دهد.

وی افزود: فرآیند تشکیل خاک زمان‌بر است، به نحوی که برخی، خاک را به عنوان یک منبع تجدیدناپذیر نام می‌برند؛ در حالی‌که تجدیدپذیر است، اما بسیار زمان‌بر است.

استاد گروه مهندسی خاک دانشگاه شهید چمران اهواز، ادامه‌داد: بدین ترتیب، توجه به عوامل انسانی که معمولاً در قالب عوامل تخریبی هستند، از اهمیت شایانی برخوردار است. اصولاً امنیت غذایی پایدار و سالم نیز از جمله مقوله‌هایی است که در جوامع مختلف به صورت ویژه مورد توجه قرار می‌گیرد و ریشه در مدیریت پایدار منابع خاک و آب دارد.

خادم‌الرسول خاطرنشان‌کرد: امروزه از تمامی روش‌ها و ابزارها برای رسیدن به توسعه پایدار و در نتیجه کشاورزی پایدار، بهره برده می‌شود؛ البته تحقق این مسئله با چالش‌های متعددی همراه است.

وی گفت: نیاز انسان به منابع غذایی نیازی مبرم و همیشگی است و در این ارتباط، خاک به عنوان مهم‌ترین بستر برای استقرار و رشد و نمو گیاهان نقش بسیار مهم و کلیدی دارد.

استاد مهندسی خاک دانشگاه شهید چمران اهواز، یادآور شد: همچنین در اکوسیستم‌ها و براساس سیستم اسپاک که یک پیوستگی اکوسیستمی محسوب می‌شود، هرگونه رخدادی قادر است تمامی اجزا و ارتباطات آن‌ها را تحت‌تأثیر قرار دهد.

خادم‌الرسول به اثرات مخرب بحران‌های بشری بر محیط‌زیست اشاره کرد و افزود: تأثیرات جنگ و بمباران بر محیط‌زیست به ویژه خاک، مشهود است زیرا به شکل چشمگیری سبب تخریب خاک از سطح تا اعماق زیاد پروفیل خاک می‌شود و اثرات آن به‌نحوی است که زمان زیادی نیاز است تا خاک احیاء شود و به شرایط اولیه برگردد.

وی تصریح کرد: متأسفانه، افراد جاه‌طلب و مخرب، در راستای مطامع و خواسته‌های شخصی نادرست، اقداماتی همچون جنگ را رقم زده و آن‌ها را بر جوامع دیگری تحمیل می‌کنند که از بُعد مسائل زیست‌محیطی، تخریب منابع طبیعی و وارد آوردن آسیب‌های مخرب و بعضاً برگشت‌ناپذیر را درپی خواهد داشت که کاملاً مشخص و اثبات شده‌ است.

استاد مهندسی خاک دانشگاه شهید چمران اهواز گفت: زمانی‌که بمباران صورت می‌گیرد، نه تنها خاک سطحی که به عنوان خاک کشاورزی محسوب می‌شود تخریب می‌شود، بلکه «مقطع پروفیلی خاک» تا اعماق بسیار زیادی تخریب شده و خصوصیات و ویژگی‌های زیستی خود را از دست می‌دهد.

خادم‌الرسول یادآور شد: شایان ذکر است که شدت انفجار و امواج حاصله از آن می‌تواند در ایجاد لرزه و یا زلزله نیز اثرگذار باشد که خود زمینه‌ساز تخریب خاک تا اعماق بسیار زیاد است.

استاد مهندسی خاک دانشگاه شهید چمران اهواز اظهار کرد: یک پدیده مخرب در خاک که اصطلاحاً «رانش زمین» نامیده می‌شود، وجود دارد که انفجار می‌تواند آن را ایجاد و یا تشدید کند و حجم بالایی از خاک را دچار فرسایش کند.

وی بیان‌کرد: مجموعه این رخدادهای مخرب می‌تواند امنیت غذایی را به شدت دستخوش چالش کند. البته فراموش نشود افرادی که جنگ را تحمیل می‌کنند جان انسان‌ها برایشان بی ارزش است، چه برسد به امنیت غذایی و تولید پایدار و حفظ محیط زیست!

به نقل از وزارت علوم، استاد مهندسی خاک دانشگاه شهید چمران اهواز یادآور شد: همچنین در کنوانسیون‌های زیست‌محیطی بین‌المللی و پروتکل‌های مختلف به اهمیت حفظ محیط‌زیست و جلوگیری از تخریب آن تأکید شده‌ و ضرورت اجرای آن مورد تأکیدات فراوان قرار گرفته‌ است.

خادم‌الرسول گفت: با توجه به مشکلات عدیده‌ای که بمباران‌ها ایجاد می‌کنند، ضرورت دارد در الگوهای مصرف اصلاحات و تغییراتی صورت پذیرد و به نوعی در زمینه‌های مختلف استفاده از منابع بهینه شود تا بتوان حداقل بخشی از مشکلات و تبعات تخریب منابع و ایجاد خلل در زنجیره‌های غذایی پایدار را جبران کرد.

*