بمباران‌های سنگین گسل‌ها را برای زلزله فعال می‌کند؟

همشهری: در روزهای گذشته همزمان با انتشار خبرهایی درباره انفجارها و حملات هوایی در مناطق مختلف کشور، شایعاتی در شبکه‌های اجتماعی دست‌به‌دست می‌شود که بمباران‌ها را عامل فعال‌شدن گسل‌ها و خطر زلزله معرفی می‌کند اما یک زمین‌شناس آن را کاملا بی‌اساس می‌داند و تاکید می‌کند که انرژی انفجارهای نظامی، حتی انفجارهای بزرگ‌تر هسته‌ای، چندین مرتبه کمتر از آن است که بتواند گسل‌های عمیق و فعال را دچار لغزش کند.

همشهری در خبری نوشت:مهدی زارع، استاد پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله ضمن رد این شایعات، توضیح می‌دهد: هیچ مقدار شناخته‌شده‌ای از مواد منفجره، چه در موشک و چه در بمب، توان تحریک زلزله‌های زمین‌ساختی را ندارد.

او می‌گوید: علت اصلی این موضوع عدم تناسب عظیم میان انرژی انفجارهای ساخت بشر و انرژی آزادشده در یک زلزله واقعی است.

زارع برای توضیح این اختلاف انرژی به بزرگ‌ترین انفجار هسته‌ای تاریخ اشاره می‌کند و می‌افزاید: بمب ۵۰ مگاتنی اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۶۱ یکی از این موارد است که موج شوک آن سه بار زمین را دور زد و تا هزاران کیلومتر دورتر شیشه‌ها را شکست اما با این حال این انفجار تنها لرزه‌ای حدود ۵.۲ ریشتر بر جا گذاشت و هیچ زلزله زمین‌ساختی ناشی از گسیختگی گسل ایجاد نکرد. نمونه‌های دیگر نیز همین الگو را تایید می‌کنند؛ از جمله دو بمب اتمی هیروشیما و ناگازاکی با توان انفجاری ۱۵ و ۲۱ کیلوتن که لرزه‌هایی خفیف در حد ۳ تا ۳.۳ ایجاد کردند، بدون آنکه کوچک‌ترین اثر القایی بر گسل‌های ژاپن داشته باشند.

ادیب f5 داخلی دسکتاپ
استاد پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله توضیح می‌دهد: عمق زلزله‌های طبیعی در ایران معمولا بیش از ۵ کیلومتر است و برای رخدادهای شدید به حدود ۱۰ کیلومتر نیز می‌رسد. اما انفجارهای سطحی یا نزدیک به سطح زمین، از جمله بمب‌های نفوذکننده یا آزمایش‌های زیرزمینی، انرژی‌شان در همان نزدیکی پراکنده می‌شود و توان انتقال به اعماق پوسته و صفحات گسل را ندارند.

او به آزمایش‌های هسته‌ای کره شمالی در سال‌های ۲۰۱۷ و ۲۰۱۸ اشاره می‌کند؛ رویدادهایی با قدرت تخمینی ۲۰۰ تا ۵۰۰ کیلوتن که تنها لرزه‌هایی حدود چهار تا پنج ریشتر ایجاد کردند و هیچ‌گونه تحریک گسل در پی نداشتند.

آنطور که این استاد دانشگاه می‌گوید، حتی قوی‌ترین بمب‌های سنگرشکن با قدرت ۱ تا ۱۵ تن TNT نیز فقط لرزه‌هایی در حد ۱.۵ تا ۲.۵ ریشتر ایجاد می‌کنند. نمونه‌ای از این انفجارها در سال ۲۰۰۳ در نوادای آمریکا با ۱۱ تن ماده منفجره، تنها موجب لرزه‌هایی تا بزرگای ۲.۵ ریشتر و ترک‌های سطحی در نزدیکی محل انفجار شد.

زارع تاکید می‌کند:تنش‌های زمین‌ساختی که منجر به زلزله می‌شوند معمولا هزار تا ۱۰ هزار برابر بزرگ‌تر از تنش حاصل از انفجارهای بزرگ هستند. ضمن اینکه تمرکز این تنش‌ها در عمق چند کیلومتری زمین است، نه سطح زمین.

بر اساس توضیحات علمی، متخصصان نتیجه می‌گیرند که انفجارهای ناشی از حملات یا عملیات نظامی با توان‌هایی در حد چند کیلوتن تنها می‌توانند لرزه‌های محدود و محلی ایجاد کنند و به‌هیچ‌وجه قادر به ایجاد زلزله‌های طبیعی یا فعال‌کردن گسل‌ها نیستند.

*