بحران خاموش آموزش عالی در ترکیه

نظام آموزش عالی ترکیه در آستانه یکی از عمیق‌ترین چالش‌های ساختاری دهه‌های اخیر قرار گرفته است. کاهش مداوم نرخ تولد، افت تقاضای دانشجویی و افزایش هزینه‌های اداره دانشگاه‌ها، به‌ویژه دانشگاه‌های خصوصی و وقفی، تعادل مالی و آموزشی این بخش را به‌طور جدی بر هم زده است. کارشناسان هشدار می‌دهند ترکیه وارد دوره‌ای از «زمستان جمعیتی» شده که پیامدهای آن در سال‌های آینده بیش از پیش نمایان خواهد شد.

به گزارش ایسنا، به نقل از حریت، بر اساس داده‌های مؤسسه آمار ترکیه (TÜİK)، نرخ باروری این کشور از سال ۲۰۱۴ تاکنون به‌طور پیوسته کاهش یافته و اکنون به ۱.۴۸ رسیده است؛ رقمی که بسیار پایین‌تر از سطح جانشینی جمعیت محسوب می‌شود.

پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد طی پنج سال آینده شمار دانش‌آموزان در سن دبستان حدود ۹۰۰ هزار نفر کاهش خواهد یافت. این روند، زنجیره‌ای از تحولات ساختاری را در تمامی مقاطع آموزشی، از آموزش عمومی تا دانشگاه به همراه خواهد داشت.

نخستین نشانه‌های این تغییر در دانشگاه‌ها، به‌ویژه در موسسات وقفی، قابل مشاهده است. آمارهای مربوط به آزمون سراسری موسسات آموزش عالی در سال ۲۰۲۵ (YKS) نشان می‌دهد نرخ تکمیل ظرفیت دانشگاه‌های وقفی به ۷۵.۸ درصد کاهش یافته که پایین‌ترین سطح در پنج سال اخیر است. برخی دانشگاه‌ها حتی موفق به پر کردن نیمی از ظرفیت خود نشده‌اند؛ موضوعی که زنگ خطر جدی برای پایداری مالی آن‌ها به شمار می‌رود.

انگین کاراداغ، مدیر آزمایشگاه پژوهش‌های دانشگاهی (UNIAR) معتقد است این وضعیت یک نوسان کوتاه‌مدت نیست، بلکه آغاز یک تغییر جمعیتی پایدار است. به گفته او، دهه آینده توازن عرضه و تقاضا در آموزش عالی را به‌طور اساسی دگرگون خواهد کرد. از آنجا که بیش از ۸۰ درصد درآمد دانشگاه‌های وقفی از شهریه دانشجویان تامین می‌شود، این موسسات در برابر کاهش جمعیت دانشجویی آسیب‌پذیرتر هستند.

در صورت تداوم روندهای کنونی، نظامی که برای پذیرش سالانه بیش از یک میلیون دانشجوی جدید طراحی شده، با مازاد ظرفیت مواجه خواهد شد. در چنین شرایطی، تعطیلی، ادغام یا تغییر مالکیت دانشگاه‌های ضعیف‌تر و کم‌متقاضی، به‌ویژه در بخش خصوصی، اجتناب‌ناپذیر به نظر می‌رسد؛ پدیده‌ای که پیش‌تر در کشورهایی مانند ژاپن، کره جنوبی و برخی کشورهای اروپایی مشاهده شده است.

در کنار عامل جمعیتی، کارشناسان به تغییر نگرش اجتماعی نسبت به تحصیلات دانشگاهی نیز اشاره می‌کنند. کاهش نقش مدرک دانشگاهی به‌عنوان تضمین اشتغال، رشد آموزش‌های مهارتی کوتاه‌مدت، گسترش آموزش دیجیتال و ورود مستقیم به بازار کار، همگی از عواملی هستند که تقاضا برای تحصیل دانشگاهی سنتی را تحت فشار قرار داده‌اند. مجموع این تحولات نشان می‌دهد آموزش عالی ترکیه ناگزیر از بازنگری عمیق در مدل‌های مالی، آموزشی و ماموریت‌های خود در سال‌های پیش‌رو خواهد بود.

*