زنگ خطر فاجعه فضایی به صدا درآمد

برخورد یک قطعه زباله فضایی با دیگری، می‌تواند منجر به افزایش انفجاری زباله‌های مدار زمین شود و خطرات جدی برای ماهواره‌ها و ماموریت‌های فضایی ایجاد کند؛ کارشناسان هشدار می‌دهند که اقدام فوری برای کنترل این بحران ضروری است.

ایسنا: برخورد یک قطعه زباله فضایی با دیگری، می‌تواند منجر به افزایش انفجاری زباله‌های مدار زمین شود و خطرات جدی برای ماهواره‌ها و ماموریت‌های فضایی ایجاد کند؛ کارشناسان هشدار می‌دهند که اقدام فوری برای کنترل این بحران ضروری است.

چین معمولا فضانوردان را به ایستگاه فضایی «تیانگونگ»(Tiangong) خود اعزام می‌کند و از آنجا به زمین بازمی‌گرداند. یک کپسول حامل فضانوردان در شرف جدا شدن از ایستگاه و بازگشت به زمین است، اما هیچ چیز عادی در سفر آن به زمین وجود ندارد.

کپسول «شنژو ۲۰»(Shenzhou-20) هیچ سرنشینی را حمل نخواهد کرد، زیرا یکی از پنجره‌های آن مورد اصابت زباله‌های فضایی قرار گرفته است. فضانوردان در روز پنجم نوامبر هنگام بررسی‌های پیش از بازگشت، متوجه یک ترک آشکار شدند. «اندرو جونز»(Andrew Jones) خبرنگار حوزه فضا توضیح داد کارشناسان روی زمین، تصاویر آسیب را بررسی کرده‌اند و به این نتیجه رسیده‌اند که یک قطعه زباله کوچکتر از یک میلی‌متر از لایه‌های بیرونی شیشه به لایه‌های داخلی نفوذ کرده است.

شبیه‌سازی‌ها و آزمایش‌ها احتمال کمی را برای از کار افتادن پنجره هنگام ورود مجدد به جو زمین در دمای بالا تأیید کردند. اگرچه این بدترین سناریو بود، اما مقامات آن را غیر قابل قبول می‌دانستند. یک مأموریت نجات موسوم به «شنژو ۲۲» برای بازگرداندن فضانوردان از ایستگاه آغاز شد.

کارشناسان سال‌هاست که درباره تهدید ناشی از زباله‌های فضایی هشدار می‌دهند. افزایش تعداد برنامه‌های فضایی توسط دولت‌ها و نهادهای خصوصی اکنون به افزایش تراکم در مدار زمین انجامیده است.

«آژانس فضایی اروپا» تخمین می‌زند بیش از ۱۵۱۰۰ تُن ماده در فضا وجود دارد که از زمین پرتاب شده‌اند. ۱.۲ میلیون قطعه زباله بین یک سانتی‌متر و ۱۰ سانتی‌متر و ۱۴۰ میلیون قطعه زباله بین یک میلی‌متر و یک سانتی‌متر وجود دارد. در مدار پایین زمین، آنها با سرعت حدود ۷.۶ کیلومتر بر ثانیه حرکت می‌کنند و به هر چیزی که با آن برخورد داشته باشند، آسیب می‌رسانند. به همین دلیل است که یک قطعه با اندازه کمتر از یک میلی‌متر توانست از شیشه ضخیم کپسول شنژو ۲۰ عبور کند.

با توجه به افزایش تعداد اجسام در مدار، چنین اتفاقاتی احتمالاً رایج‌تر خواهند شد. این اتفاق از نظر آسیب دیدن تجهیزات، پرهزینه است و به طور فزاینده‌ای تهدیدی برای زندگی به شمار می‌رود. هنگامی که یک قطعه زباله به شیء دیگری در فضا برخورد می‌کند، می‌تواند زباله‌های فضایی بیشتری را نیز به وجود بیاورد و به مشکل بیفزاید.

تعدادی از کشورها می‌توانند آنچه را در فضاست، ردیابی کنند، اما با توجه به این که این موارد ممکن است ماهواره‌های طبقه‌بندی‌شده را شامل شود، کشورها تمایلی به انتشار جزئیات ندارند. برنامه فضایی چین تحت نظارت ارتش این کشور انجام می‌شود؛ مطابق با این دیدگاه که فضا ذاتاً با امنیت ملی مرتبط است. این امر تنها به تنش‌های ژئوپلیتیکی بین کشورها در استفاده از فضا می‌افزاید.

در سال ۲۰۰۹ یک ماهواره روسی به نام «کاسموس ۲۲۵۱»(Kosmos 2251) با یک ماهواره ارتباطی شرکت «ایریدیوم»(Iridium) برخورد کرد و تقریباً ۲۴۰۰ قطعه زباله فضایی را به جا گذاشت. در سال ۲۰۲۱ روسیه آزمایش موشک ضد ماهواره خود را انجام داد که به نابودی ماهواره «کاسموس ۱۴۰۸» و تولید ۱۷۸۷ قطعه زباله دیگر منجر شد. بیشتر این قطعات از طریق جو بازگشتند، اما ۴۰۰ قطعه در مدار باقی ماندند.

استانداردهای کنونی کاهش زباله‌های فضایی توسط آژانس فضایی اروپا تأکید می‌کنند که هر ماهواره‌ باید ظرف ۲۵ سال پس از پایان عملیات از مدار خارج شود.این که آیا چنین سلاح ضد ماهواره‌ای می‌تواند برای حذف زباله‌های فضایی مورد استفاده مجدد قرار بگیرد، بعید است، اما احتمال آن وجود دارد. این امر مستلزم همکاری و تلاش هماهنگ جهانی است تا نه تنها مشخص شود که کشورها و شرکت‌های خصوصی چه تعداد فضاپیما در فضا دارند، بلکه متعهد شوند که همه فضاپیماهای آینده را در پایان عمر خود از مدار خارج کنند و زباله‌های آینده را کاهش دهند.

استانداردهای کنونی کاهش زباله‌های فضایی توسط آژانس فضایی اروپا تأکید می‌کنند که هر ماهواره‌ باید ظرف ۲۵ سال پس از پایان عملیات از مدار خارج شود. اگرچه این امر درباره ماهواره‌های مینیاتوری «کیوب‌ست»(cubesat) نیز صدق می‌کند، اما روند بازگرداندن آنها هنوز مشخص نشده است.

در نهایت، این زباله‌ها برای همه آژانس‌های پرتاب فضایی و شرکت‌های خصوصی مشکل ایجاد خواهند کرد، زیرا محدودیت‌هایی در توانایی‌های ردیابی و هشدار زمینی وجود دارد. این امر، رسیدگی به مدیریت جهانی فضا را حیاتی می‌کند. با وجود این، ممکن است لازم باشد چندین ماهواره پرهزینه از رده خارج شوند یا جان انسان‌ها به خطر بیفتد تا این موضوع جدی گرفته شود.

*