افتتاح بزرگترین سد برق آبی آفریقا

سد بزرگ رنسانس که اتیوپی امیدوار است ظرفیت تولید برق این کشور را دو برابر کند، به مرحله بهره برداری رسید اما این سد عظیم مدت‌هاست که منشا تنش با کشورهای همسایه سودان و مصر بوده است.

به گزارش ایسنا، سد بزرگ رنسانس اتیوپی (GERD) که ساخت آن ۱۴ سال طول کشیده است، هفته جاری، رسما افتتاح می‌شود. این سازه عظیم با ۱۸۰۰ متر عرض، ۱۷۵ متر ارتفاع و قابلیت ذخیره ۷۴ میلیارد متر مکعب آب در مخزنی به مساحتی بزرگتر از شهر لندن، بزرگترین سد آفریقا است. این سد جدید روی نیل آبی، یکی از شاخه‌های اصلی نیل قرار داشته و از اوایل سال ۲۰۲۲ تاکنون در حال تولید انرژی برق‌آبی تجدیدپذیر بوده است و انتظار می‌رود این پروژه در نهایت ظرفیت برق فعلی اتیوپی را دو برابر کند. نیمی از جمعیت این کشور دسترسی قابل اطمینان به برق ندارند و بسیاری از آنها به سوزاندن سوخت‌های آلاینده مانند چوب، زغال سنگ و گاز متکی هستند.

اما برای کشورهای پایین‌دست رود نیل شامل مصر و سودان، آب‌های نیل آبی، حیاتی و به طور فزاینده‌ای کمیاب هستند. یک مطالعه در سال ۲۰۱۹ که در مجله «آینده زمین» منتشر شد، نشان داد که تقاضای سالانه برای آب در حوضه نیل می‌تواند تا سال ۲۰۳۰ به طور منظم از عرضه فراتر رود.

مصر و سودان با آنچه که آنها «اقدامات یکجانبه» اتیوپی برای کنترل جریان رودخانه می‌نامند، مخالفت کرده‌اند و نگران پیامدهای دسترس‌پذیری به آب بوده و خواستار مدیریت مشترک رودخانه شده‌اند. اما ابی احمد، نخست وزیر اتیوپی، اخیرا تلاش کرد تا این نگرانی‌ها را کم‌اهمیت جلوه دهد و تاکید کرد که این سد، تهدید نیست.

ابی گفته است که سد جدید به کنترل سیل‌های فاجعه‌باری که مرتبا شرق سودان را در بر می‌گیرد، کمک می‌کند و برق را برای صادرات به شاخ آفریقا تولید می‌کند و در نتیجه برنامه‌های توسعه منطقه‌ای اتحادیه آفریقا را تقویت می‌کند.

اتیوپی پیش از این قراردادهای برق با کنیا، سودان و جیبوتی امضا کرده است و مذاکرات با سایر کشورهای همسایه در حال انجام است.

ابی در سخنرانی خود در پارلمان در ژوئیه گفت: اتیوپی همچنان متعهد است که اطمینان حاصل کند رشد ما به زیان برادران و خواهران مصری و سودانی حاصل نمی‌شود. ما به پیشرفت مشترک، انرژی مشترک و آب مشترک اعتقاد داریم.

رود نیل آبی پس از عبور از سودان، به نیل می‌پیوندد و به سمت شمال و به سمت مصر می‌رود که حدود ۹۰ درصد آب خود را از این رودخانه تامین می‌کند. جمعیت رو به رشد و منابع رو به کاهش، قاهره را به شدت به هر قطره آب نیازمند کرده است، اما کوین ویلر، پژوهشگر موسسه تغییرات محیطی دانشگاه آکسفورد می‌گوید استفاده از سد اتیوپی برای تولید برق در واقع به نفع مصر است و در واقع، آب پس از عبور از توربین‌های مولد، به جای اینکه در اتیوپی بماند و برای آبیاری استفاده شود، به جریان خود در پایین رودخانه ادامه خواهد داد.

ویلر که از سال ۲۰۱۲، با موسسات تحقیقاتی در سراسر اتیوپی، سودان و مصر در زمینه توسعه حوضه نیل همکاری داشته است، گفت که مشکل اصلی قاهره با این سد، تصمیم اتیوپی برای ساخت آن بدون توافق اولیه با کشورهای همسایه است. مصر به طور قابل درکی نگران ایجاد سابقه‌ای برای توسعه‌های آبی آینده است.

بر اساس گزارش خبرگزاری دویچه‌وله، از زمانی که اتیوپی ساخت اولین پروژه بزرگ سد خود را در سال ۲۰۱۱ آغاز کرد، مصر و سودان برای دستیابی به یک توافق الزام‌آور قانونی برای تضمین جریان آب، هماهنگی عملیاتی و اقدامات ایمنی و یک مکانیسم قانونی برای حل اختلافات تلاش کرده‌اند، اما تلاش‌های متعدد برای دستیابی به توافق در طول این سال‌ها شکست خورده است.

*