سهم خانواده‌ و جامعه در شکل‌گیری کاراکتر مجرم

کارگردان نمایش «برف زمین را گرم می‌کند» عنوان کرد که این نمایش به تاثیر خانواده و جامعه در شکل‌گیری کاراکتر مجرم و تبعات و قربانی‌هایش می‌پردازد.

مریم منصوری، نویسنده و کارگردان نمایش «برف زمین را گرم می‌کند»، در گفتگو با ایسنا با تشریح ویژگی‌های این نمایش، توضیحاتی درباره وضعیت گروه‌های تئاتری در دوران بعد از جنگ و نیز شرایط آب و برق مجموعه تئاتر شهر ارایه کرد.

او در آغاز درباره نمایشنامه «برف زمین را گرم می‌کند» گفت: این نمایشنامه حدود ۹ سال پیش نوشته شد و همان سال هم توانست در جوایزی نظیر هشتمین دوره انتخاب آثار برتر ادبیات نمایشی ایران، پروین اعتصامی و مسابقه نمایشنامه‌نویسی جشنواره تئاتر شهر نامزد شود و البته از جمله آثار برگزیده مسابقه نمایشنامه‌نویسی جشنواره تئاتر فجر همان سال هم بود.

او با اشاره به درون‌مایه این نمایشنامه افزود: این متن به تاثیر خانواده و جامعه در شکل‌گیری کاراکتر مجرم و تبعات و قربانی‌هایش می‌پردازد. البته به مساله خانواده نگاهی ناتورئالیستی داشته‌ام و وراثت در آن نقش مهمی دارد.

سهم خانواده‌ و جامعه در شکل‌گیری کاراکتر مجرم

منصوری درباره داستان نمایش نیز توضیح داد: «برف زمین را گرم می‌کند» درباره وکیلی است که از گذشته خودش فراری است و در عین حال که در زندگی اجتماعی‌اش بسیار با قانون سر و کار دارد، زندگی شخصی‌اش را به حیاط خلوتی پنهانی تبدیل کرده و در آن سویه‌های مختلف زندگی را تجربه می‌کند. او پس از آگاهی از گذشته تاریکِ پدر که مادرش سعی در پنهان کردن آن داشته، شر را تجربه می‌کند و به شکل دیگری از پدر تبدیل می‌شود.

این کارگردان در پاسخ به اینکه چرا اجرای این نمایش ۹ سال به تعویق افتاده، گفت: اینکه این متن بعد از ۹ سال از نوشتن، روی صحنه آمده، نشانگر روند کاری و حمایت از کارگردانان زن مستقل در تئاتر ایران است. البته حمایت از تئاتر که مساله‌ای فراموش شده است و ما تاثیر حضور تهیه‌کنندگان بخش خصوصی و سیطره سرمایه‌داری را در تئاتر امروز می‌بینیم؛ دکانی که باید به هر قیمتی بفروشد و حق با کسی است که بیشتر می‌فروشد.

او درباره نگاه روان‌شناسانه نمایش هم عنوان کرد: طبیعی است که در هر اثری، دست‌کم بخشی از شخصیت‌پردازی کاراکترهای نمایش، روان‌شناسانه است. منتهی در این کار چون به کاراکتر و رابطه مجرم- قربانی پرداخته شده، طبیعی‌است که روان‌شناسی در کنار نگاه دقیق‌تر به جامعه، تاثیر بیشتری دارد. در روان‌شناسی ما سویه‌های شیمیایی مغز و ژنتیک و وراثت را بیشتر مورد توجه قرار داده‌ایم و به همین خاطر هم اشاره به نگاه ناتورئالیستی داشتم.

منصوری که جزو نخستین کارگردانانی است که نمایش خود را بعد از آتش‌بس روی صحنه برده، درباره انگیزه اجرای نمایش در این مقطع زمانی نیز گفت: ما دقیقا گروه دومی هستیم که بعد از آتش‌بس در کارگاه نمایش تئاتر شهر روی صحنه رفتیم. اولین گروه، گروهی بود که اجرایش را قبل از جنگ دوازده روزه آغاز کرده بود. و بعد از دو- سه اجرای آنها جنگ شده بود و اجرای‌شان متوقف مانده بود. پس بعد از جنگ، ابتدا آنها روی صحنه رفتند؛ به مدت دو هفته و سپس اجرای ما شروع شد.

سهم خانواده‌ و جامعه در شکل‌گیری کاراکتر مجرم

او اضافه کرد: مساله این است که با توجه به محدودیت سالن‌های دولتی و فشردگی برنامه تئاتر شهر، ما اصلا حق انتخاب نداشتیم. یا باید اجرا می‌رفتیم یا انصراف می‌دادیم و شما در نظر بگیرید که جنگ دوازده روزه، سه روز قبل از تاریخ بازبینی کار ما شروع شد. یعنی پیش از جنگ هم ما در آستانه اجرا بودیم. اما بعد از جنگ، علاوه بر وضعیت به هم ریخته روحی روانی جامعه و گروه نمایش، فشار اقتصادی بیشتری هم به گروه وارد شد. چون یک‌باره با افزایش قیمت ۲۰ و ۳۰ درصدی همه چیز مواجه شدیم. این مساله، آن هم برای اجرا در کارگاه کوچک نمایش، با ۲۶ صندلی و تعداد محدود اجرا بسیار جدی‌تر است. چون اصولا کارگاه نمایش، برای درآمدزایی تعریف نشده است. بیشتر برای معرفی اثر، گروه و ارایه است. که البته همین ارائه محدود و شریف اثر در کارگاه نمایش، برای من بسیار باارزش‌تر از حضور در بسیاری از سالن‌های خصوصی با شرایط عجیب و غریب غیر تئاتری است.

پس به این ترتیب، فکر می‌کنم نیاز به توضیح بیشتری نباشد که ما ریسک نکردیم، چاره دیگری جز این که انجام دادیم، نداشتیم و طبیعی است که کارگردان در این موقعیت، فشار بسیار زیادی را تحمل می‌کند. شرایطی که در ذات اصلا شرایط تولید اثر هنری نیست.

سهم خانواده‌ و جامعه در شکل‌گیری کاراکتر مجرم

منصوری درباره تاثیر قطعی آب تئاتر شهر بر اجرای نمایشش و نیز بر تماشاگران آن گفت: بهتر است بگویم دیگر به مرحله سِرشدگی رسیده‌ام. شرایط ملتهب جامعه بعد از جنگ، تمرین و بازسازی گروه و اجرا، بازبینی در چنین شرایطی و بعد از چند اجرا، بی‌آبی تئاتر شهر. که البته فقط مساله تئاتر شهر نبود. بلکه تابعی از مساله بی‌آبی کل شهر تهران و کشور و شرایط زیست محیطی بود. که تاثیر خودش را بر میزان مخاطب گذاشت. اما نه در آن حد که اصلا مخاطب نداشته باشیم. اما به هر حال گرمای کلافه‌کننده سالن، باعث آزار مخاطب و حتی شاید غفلت از لحظاتی از نمایش هم شده باشد. اما تئاتر شهر، حاضر به تعطیلی نبود و ما هم موظف به ادامه دادن بودیم. البته الان کمی شرایط بهتر شده، ولی هنوز هم در زمینه آب و سرمایش سالن به حالت طبیعی بازنگشته‌ایم. اما مهم‌ترین مساله، فارغ از موردهای مثالی، این است که ما در چهارراه حوادث ایستاده‌ایم و تئاتر ما همیشه با یک بحران ـ از هر شکلش ـ مواجه بوده است. پس در این شرایط تئاتر در خاورمیانه، جهان سوم و ایران، دیگر باید به سئوالی ریشه‌ای‌تر فکر کرد؛ تئاتر کار کردن یا نکردن. چون شرایط همیشه همین است . فقط شکلش فرق می‌کند.

سهم خانواده‌ و جامعه در شکل‌گیری کاراکتر مجرم
نمایش «برف زمین را گرم می‌کند» تا دهم مرداد، هر شب ساعت ۱۹ در کارگاه نمایش مجموعه تئاترشهر روی صحنه می‌رود و بازیگران آن (به ترتیب ورود به صحنه) پری‌ناز لطف‌الهی، احمد ‌افشاری، سحر ‌حق ‌شناس، محمد ‌عسگری، مسعود جهانبخش هستند.

*