باید دسترسی پژوهشگران به اسناد دفاع مقدس هموار شود

نشست معرفی و نقد کتاب «اسناد مشروح مذاکرات مقامات ایران و عراق پیرامون اسرا و مفقودین (۱۳۶۹-۱۳۸۱)» برگزار شد.

به گزارش ایسنا، سردار عباس بایرامی، رئیس سازمان اسناد و مدارک دفاع مقدس در این نشست که در سالن دکتر پرهام ساختمان آرشیو ملی ایران(گنجینه) برگزار شد، بیان کرد: نشان دادن برخی از ابعاد زندگی اسرا یکی از فرصت‌های مهم در راستای نشان دادن نوع برخورد ما با اسیران عراقی بود. وی افزود: تعدادی از آنها نه از روی ترس بلکه با رأفت اسلامی و انسانی ما جذب شدند.

وی افزود: آنها وقتی به حقانیت جمهوری اسلامی ایران پی بردند خودشان پس از آزادی برای امام خمینی(ره) نامه نوشته‌اند. اگرچه محدودیت‌هایی از سوی مجامع بین‌المللی و طبقه‌بندی به برخی از اسناد وجود دارد، اما باید کار را برای دسترسی پژوهشگران هموار کنیم. حفظ سند با حبس سند فرق می‌کند. متأسفانه ما دچار حبس سند شده‌ایم و هنوز زیرساخت‌ها برای بهره‌مندی از برخی اسناد مرتبط با دفاع مقدس وجود ندارد.

در ادامه؛ مجید شاه‌حسینی نویسنده کتاب «اسناد مشروح مذاکرات مقامات ایران و عراق پیرامون اسرا و مفقودین (۱۳۶۹-۱۳۸۱)» توضیح داد: در تاریخ ۱۳ فروردین ماه ۱۳۶۱ کمیسیون اداره اسرای جنگی آغاز به کار کرد و اردیبهشت ماه سال ۶۲ وظیفه نگهداری آنها به دبیر شورای عالی دفاع واگذار شد.

شاه‌حسینی با بیان اینکه بیشتر از ۱۰ هزار اسیر عراقی را به عنوان تواب پذیرفتیم، توضیح داد: آنها لشکر بدر را تشکیل دادند و علیه صدام و حزب بعث با هما همکاری کردند.

وی با اشاره به تاریخچه‌ای از شیوه نگهداری اسرا گفت: بر اساس قانون هر فردی که ۶ ماه در اسارت باشد به عنوان آزاده نامیده می‌شود. آزادگان در سه مرحله تاریخی به میهن بازگشتند و برای انتشار اسناد مرتبط به مذاکرات آزادگان در سال‌هایی محدودیت داشتیم. حدودا سال ۸۶ بود که مقام معظم رهبری دستور تدوین و جمع آوری این اسناد را دادند. از همین رو آقای عزیزی و من مسئول جمع آوری اسناد عراقی و ایرانی شدیم.

این نویسنده خاطرنشان کرد: به دلایلی این طرح ابتر ماند و پس از آن توسط بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدس پیگیری شد. شمارگان این کتاب به دلیل کارکرد اسنادی و تحقیقی محدود است و قصد فروش آن نداشتیم. از سویدیگر این کتاب در حوزه مذاکرات برای آزادی اسرای جنگی بسیار فنی است.

وی گفت: در بیشتر از ۶۴ نشست در راستای تبادل اسرا حضور داشتم و مشروح این نشست‌ها و مذاکرات را یادداشت می‌کردم. تمام صورت مذاکرات را در هشت دفتر نگاشتم. مواردی که داشتم را با سردار علاماتی مطرح کردم و دکتر منوچهری قبول زحمت کردند و با یکدیگر طرح تحقیقی را نگاشتیم و سال ۹۵ کار نگارش کتاب را آغاز کردیم. کتاب در چهار فصل و هر فصل حدود ۵۰ تا ۶۰ موضوع دارد. با توجه به دستور العمل صلیب سرخ مبنی بر اینکه تا ۶۰ سال اسامی باید محفوظ بمانند در این اسناد اسمی از برخی افراد مداکره کننده به چشم نمی‌خورد. به هیچ‌ وجه در این اسناد و دستکاری نشده است.


هادی قیصریان فرد کتاب «اسناد مشروح مذاکرات مقامات ایران و عراق پیرامون اسرا و مفقودین (۱۳۶۹-۱۳۸۱)» همچنین در بخش دیگر این نشست گفت: بیشتر آثار ما در حوزه آزادگان در قالب خاطرات هستند و این کتاب جزو نخستین آثار اسنادی در این زمینه مطرح است. چند نقد به این کتاب وارد است. به عنوان مثال فصل بندی آثار ایراد دارد. همچنین هر فصل یک مقدمه نیاز دارد. علاوه‌ براین جالی خالی سه قطعنامه در این کتاب خالی است.

وی ادامه داد: در مقدمه این کتاب چندین ابهام وجود دارد. به عنوان مثال دلایل آغاز جنگ یکی از این موارد است. همچنین این کتاب فاقد نتیجه گیری است و ای کاش نامه‌های آقای رفسنجانی و صدام هم در این اثر به چشم می خورد.

در ادامه حجت الاسلام سعید فخر زاده نویسنده و پژوهگشر حوزه دفاع مقدس بیان کرد: کتاب حاضر درباره تبادل اسرا در پایان دوران هشت سال جنگ عراق علیه ایران است. اسناد موجود در این کتاب مشروح مذاکرات مرتبط با اسرا است. این کتاب از چند بخش تشکیل شده است و ابتدا با توضیح مسائل حقوقی آغاز شده است. بهتر بود بخش حقوق اسرا و احادیث توسط یک فقیه نوشته می‌شد.


امیر محمد عباس‌نژاد نویسنده و پژوهشگر دفاع مقدس هم درباره کتاب «اسناد مشروح مذاکرات مقامات ایران و عراق پیرامون اسرا و مفقودین (۱۳۶۹-۱۳۸۱)» گفت:‌ این کتاب آمار دقیقی دارد و باعث می‌شود که من به عنوان خاطره نویس بتوانم در زمینه خاطرات اسارت اطلاعات درستی به مخاطب بدهم. همچنین این اثر توانسته خلاء نبود و کم بود آمارها را جبران کند و سیاست‌های خارجی را بیان کند. از قبل یک سری اسامی از مذاکره کنندگان عراقی وجود داشت که دراین کتاب تصویرشان مشاهده می‌شود. همچنین تبلیغات و فعالیت‌های منافقین را خنثی کرده است.


علی منوچهری تدوینگر کتاب «اسناد مشروح مذاکرات مقامات ایران و عراق پیرامون اسرا و مفقودین (۱۳۶۹-۱۳۸۱)» بیان کرد: من ۱۸۰ صفحه ابتدایی کتاب را نگارش کردم. ما در زمینه مذاکرات ایران درباره اسرا هیچ منبع و سندی نداریم و یکی از موضوعات کلیدی و حساس پیرامون جنگ تحمیلی بحث تبادل اسرا بود. این تبادل را اکنون در غزه هم شاهدیم.

وی گفت: این کتاب مرجع است و می‌خواستیم برای پژوهشگران یک منبع باشد. برخی از اسناد جنگ موجود هستند، اما طبقه بندی خاصی دارند و به مرور قابلیت انتشار پیدا می‌کنند. حفظ اصالت زمانی و مکانی رویداد، دستیابی بدون واسطه به اسناد، مستند و قابل ارجاع بودن، حفظ اصطلاحات با همان دوره تاریخی بدون تفسیر و فیلتر نظری برخی از ویژگی‌های خوب این گونه آثار اسنادی هستند.

*