داروی حل‌کننده لخته مدت بستری کودکان مبتلا به عفونت چرکی ریه را کوتاه نکرد

به گزارش ایسنا به نقل از علم خوان، عفونت چرکی فضای جنب یا آمپیم یکی از عوارض جدی برخی موارد ذات‌الریه در کودکان است که در آن چرک در فضای میان ریه و دیواره قفسه سینه تجمع پیدا می‌کند. در موارد پیشرفته، تشکیل رشته‌های فیبرینی در مایع اطراف ریه می‌تواند تخلیه عفونت را دشوار کند و روند درمان را طولانی‌تر سازد.

در همین راستا، پژوهشگران مرکز طبی کودکان تهران در مطالعه‌ای به مقایسه دو روش درمانی برای این عارضه پرداختند تا مشخص شود افزودن داروی آلتپلاز (TPA) به شست‌وشوی فضای جنب با سرم نمکی، در مقایسه با استفاده از سرم نمکی به‌تنهایی، چه تأثیری بر روند بهبودی کودکان دارد. این پژوهش با عنوان «Intrapleural TPA vs Normal Saline in Pediatric Empyema: A Comparative Study» در نشریه علمی Hospital Pediatrics منتشر شده است.

آلتپلاز دارویی است که با تجزیه شبکه‌های فیبرینی می‌تواند به آزاد شدن مایع عفونی محبوس در فضای اطراف ریه و تسهیل تخلیه آن کمک کند. با این حال، این پرسش مطرح است که آیا افزودن این دارو واقعاً به بهبود پیامدهای درمانی منجر می‌شود یا شست‌وشوی مکانیکی فضای جنب با سرم نمکی نیز می‌تواند بخشی از این اثر را ایجاد کند.

پژوهشگران در این مطالعه، پرونده پزشکی ۸۵ کودک یک ماهه تا ۱۸ ساله مبتلا به تجمع پیچیده مایع جنب یا آمپیم را که بین سال‌های ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۸ در مرکز طبی کودکان تهران بستری شده بودند، بررسی کردند. از مجموع این بیماران، ۶۱ کودک آلتپلاز و ۲۴ کودک سرم نمکی دریافت کرده بودند. در هر دو گروه، ۴۰ میلی‌لیتر محلول از طریق لوله قفسه سینه وارد فضای جنب می‌شد و به مدت یک ساعت در آن باقی می‌ماند. این فرایند معمولاً روزی یک بار و به مدت سه روز انجام می‌شد. تفاوت دو گروه در این بود که در گروه نخست، چهار میلی‌گرم آلتپلاز به ۴۰ میلی‌لیتر سرم نمکی اضافه شده بود. مدت بستری در بیمارستان، پیامد اصلی مورد بررسی پژوهشگران بود. همچنین مدت بستری در بخش مراقبت‌های ویژه، طول دوره تب، مدت استفاده از لوله قفسه سینه و نیاز به بستری در بخش مراقبت‌های ویژه ارزیابی شد.

نتایج بررسی نشان داد میانگین مدت بستری کودکان دریافت‌کننده آلتپلاز ۲۰.۲۸ روز و در گروه دریافت‌کننده سرم نمکی ۱۹.۱۷ روز بوده است. به این ترتیب، مدت بستری در گروه دریافت‌کننده آلتپلاز به‌طور متوسط ۱.۱۱ روز بیشتر بود، اما این اختلاف از نظر آماری معنادار نبود. همچنین پس از تعدیل برخی تفاوت‌های اولیه میان دو گروه، اختلاف برآوردشده در مدت بستری به ۰.۳۶ روز رسید که همچنان از نظر آماری معنادار نبود. به بیان دیگر، داده‌های این پژوهش شواهد کافی برای اثبات تأثیر آلتپلاز در کاهش مدت بستری کودکان ارائه نکردند. با این حال، نتایج به اندازه‌ای قطعی نبودند که بتوان برابری دو روش درمانی را نیز نتیجه گرفت.

بررسی پیامدهای دیگر نیز تفاوت قابل‌توجهی میان دو گروه نشان نداد. میانگین مدت بستری در بخش مراقبت‌های ویژه در گروه آلتپلاز ۶.۷۴ روز و در گروه سرم نمکی ۶.۶۷ روز بود. همچنین میانگین مدت تب به‌ترتیب ۵.۳۹ و پنج روز و مدت استفاده از لوله قفسه سینه ۱۰.۳۹ و ۹.۹۲ روز گزارش شد. از نظر میزان بستری در بخش مراقبت‌های ویژه نیز ۸۸.۵ درصد کودکان گروه آلتپلاز و ۹۱.۷ درصد کودکان گروه سرم نمکی در این بخش بستری شده بودند.

مجموع این یافته‌ها نشان داد که در جمعیت مورد بررسی، استفاده از آلتپلاز برتری مشخصی نسبت به سرم نمکی به‌تنهایی در کاهش مدت بستری یا بهبود سایر شاخص‌های ارزیابی‌شده نداشته است. یکی از فرضیه‌های مطرح در این پژوهش آن است که ورود و خروج سرم نمکی از فضای جنب و اثر مکانیکی شست‌وشو ممکن است به تخلیه بهتر مایع عفونی کمک کند؛ بنابراین، بخشی از بهبود بیماران می‌تواند مستقل از اثر دارویی آلتپلاز باشد. با این حال، مطالعه حاضر برای اثبات این فرضیه طراحی نشده بود؛ چراکه هر دو گروه شست‌وشوی فضای جنب را دریافت کرده بودند و گروه سومی که صرفاً با لوله قفسه سینه تخلیه شده باشد، برای مقایسه وجود نداشت.

پژوهشگران همچنین با اشاره به نتایج متفاوت مطالعات پیشین تأکید کرده‌اند که نمی‌توان یافته‌های مربوط به آلتپلاز را به سایر داروهای حل‌کننده فیبرین تعمیم داد. برای نمونه، در یک کارآزمایی تصادفی پیشین، استفاده از داروی اوروکیناز با کاهش مدت بستری کودکان در مقایسه با سرم نمکی همراه بوده است.

از محدودیت‌های این پژوهش می‌توان به گذشته‌نگر بودن مطالعه، تخصیص غیرتصادفی بیماران به گروه‌های درمانی و تعداد کمتر کودکان در گروه دریافت‌کننده سرم نمکی اشاره کرد. همچنین اطلاعات کاملی درباره شدت بیماری، میزان تجمع مایع و رژیم آنتی‌بیوتیکی بیماران در دسترس نبوده است. به همین دلیل، پژوهشگران تأکید دارند که نتایج این بررسی به معنای اثبات بی‌اثر بودن آلتپلاز یا برابری دو روش درمانی نیست و نباید آن را مبنایی برای کنار گذاشتن توصیه‌های بالینی موجود درباره استفاده از داروهای فیبرینولیتیک در درمان آمپیم کودکان قرار داد.

به گفته پژوهشگران، برای روشن شدن نقش واقعی آلتپلاز، انجام مطالعات بزرگ‌تر و تصادفی‌سازی‌شده ضروری است؛ مطالعاتی که در آن‌ها تخلیه مایع با لوله قفسه سینه به‌تنهایی، شست‌وشو با سرم نمکی و استفاده از آلتپلاز به‌طور مستقیم با یکدیگر مقایسه شوند.

*